Öyle ki; prim günü daha fazla olanın prim günü daha az olana göre daha az maaş alması emekli maaşının hatalı bağlandığı düşüncesini perçinliyor.

İşçiler yani SSK’lılar bakımından emekli maaşı hesap yöntemi ilk olarak 1982 yılında değiştirildi ve uygulama 2000 yılına kadar devam etti. Daha sonra 4447 sayılı Kanunla değişiklik yapıldı ve emekli maaş hesap yöntemi 2000 yılından geçerli olmak üzere köklü olarak değiştirildi. Son olarak; 5510 sayılı Kanunla bir değişiklik daha yapılarak 2008/Ekim döneminden itibaren emekli maaş hesap yöntemi şu anki halini aldı.

Emekli maaş hesap yöntemi değişikliğinde, önceki kazanılmış haklar korundu. Bu husus, değişiklik öncesine ait primler için önceki Kanun hükümlerinin uygulanması biçiminde yapıldı.

Bu iki yasal değişiklik nedeniyle aynı prim günü üzerinden emekli olanların, primin ödendiği dönemler, primlerin matrahı ve emekli olunan yıl farklı olunca, farklı emekli maaşı oluyor. Emekli maaşının aynı olabilmesi için, ödenen primlerin aynı yıla ait olması, prim matrahının aynı olması ve emekli olunan yılın aynı olması gerekiyor. Örneğin; prim günü 6000 olan iki sigortalıdan birisinin 2000 yılından önce 4000 günü diğerinin ise 2000 günü bulunuyorsa, bu iki sigortalı 6000 gün primle emekli olsa da emekli maaşları aynı olmuyor.

 

Bu farklılığın temel nedeni 2000 yılında yapılan emekli maaş hesap yöntemi değişikliğidir. 2000 yılı öncesinde prim günü aynı olan ve aynı yaşta emekli olan ayrıca aynı prim matrahlarına sahip bulunanların emekli maaş miktarları aynı olmaktaydı. Zira, emekli maaşı gösterge sistemine göre hesaplanırdı ve aynı durumda olanların da göstergesi aynı çıkardı.

2000 yılı öncesinde emekli olma tarihinin, emekli maaşı miktarında belirleyici bir etkisi de yoktu. Örneğin; 7400 gün primi tavandan ödenmiş sigortalı 1995 yılında emekli olsa diğer sigortalı da aynı şartlarla 1998 yılında emekli olsa aldıkları emekli maaşı birebir aynı olurdu. Farklı yılda ancak aynı prim günü ve matrahı üzerinden farklı yıllarda emekli olan örneğimizdeki bu iki emeklinin şu an aldıkları emekli aylığı ek ödeme dâhil 35.896,60 TL tutarındadır.
2000 yılında yapılan yasal değişiklik nedeniyle, emekli maaşı 2000 yılı veya sonrasında bağlanmışsa prim günleri ve prim matrahları aynı olsa bile emekli maaşı farklı oluyor.

Emekli maaşının farklı olmasının üç temel nedeni var. İlk neden; yıllara göre ödenen prim matrahlarının farklı olması. Çünkü 2000 yılından itibaren prim matrah tavanı farklılaştı ve prim matrah tavanları yıllar içerisinde altı defa artırıldı. Örneğin 1999 yılındaki asgari ve azamı prim matrah farkı yaklaşık 1,75 kat iken 2000 yılında bu fark 3 kata yükseltildi. Daha sonra 4,5 kat, 5 kat, 6,5 kat, 7,5 kat ve son olarak 9 kat oldu. Yani primler tavandan ödense bile prim ödeme yılı farklı ise aynı matrah seviyesinde prim ödenmemiş oluyor. Bu olgu ise emekli maaş tutarının farklı olmasına neden oluyor.

 

Emekli maaşının farklı olmasına neden olan ikinci neden ise geçmiş yıllarda ödenen primlerin emekli olunan yılda güncellenmesinden ileri geliyor. 2008/Ekim döneminde itibaren yatırılan her yılın prim matrahı, emekli olunan yıla taşınırken yıllık enflasyon oranının tamamı ve yıllık büyüme hızının yüzde 30’u üzerinden artırılıyor. Her bir yılın enflasyon oranı ve her bir yılın büyüme hızı da farklı olunca bağlanan emekli maaş tutarı da farklılaşıyor.

Emekli maaşını farklılaştıran üçüncü neden ise 5510 sayılı Kanun hükmü gereği emekli maaş zammının enflasyon oranı kadar artırılması, yanı sıra da bazı yıllarda emekli maaşlarına seyyanen zam yapılmasıdır. Henüz emekli olmamış sigortalının primleri güncellenirken hem enflasyon oranı hem de büyüme hızı gözetiliyor. Dolayısıyla yapılan seyyanen zamlar güncellenen prim matrahına yansıtılmıyor. Oysa emekli olanlar seyyanen zamdan yararlanıyor. Bu durum ise emekli maaş farklarının yıllar içinde daha da ayrışmasına neden oluyor.

Bu önemli üç olgu nedeniyle prim gün sayısı aynı bile olsa emeklilik yılı farklı olunca emekli maaş tutarı farklılaştırıyor. Örneğin; 2000 yılından önce 30 sene tavandan prim ödeyen emekli şu an ek ödeme dahil 42.895,82 TL maaş alıyor. Oysa bundan önceki 30 senede tavandan prim ödeyip bu sene emekli olan sigortalıya ise an itibariyle bağlanacak emekli maaşı ek ödeme dahil 107.797,62 TL olacaktır.

 

Bilgilerini verdiğimiz bu iki örnekteki sigortalılar her ne kadar 30 sene tavandan prim ödemiş olsalar da bu iki sigortalının aynı şartlara tabi olduğunu söyleyemeyiz. Zira, 2000 yılında emekli olan her ne kadar tavandan prim ödese de primlerin tavan matrahı, asgari matrahtan ödeyenin yaklaşık olarak 1,75 katı kadar. Oysa bu yıl emekli olan ve tavandan prim ödeyenin 2000 yılı öncesi ödediği prim matrahı, asgari matrahın 1,75 katından başlayıp 9 katına kadar uzanıyor. Ortalamalarını alırsak yaklaşık 6,5-7 kata tekabül ediyor. İşte bu prim matrahı tavanını farklılığı, bağlanacak emekli maaşını farklılaştırıyor.

Burada yeri gelmişken bir hususu da açıklayalım. Henüz emekli olmamış sigortalılar, kendilerine bağlanacak emekli maaşını, e-Devlet portalında bulunan “4A Emekli Aylık Bilgisi Hesaplama” programı üzerinden hesaplatabilir. Bu hizmeti sunan Sosyal Güvenlik Kurumu’dur. Emekli maaş hesabı, 5510 sayılı Kanuna uygun biçimde yani hatasız ve doğru olarak yapılmaktadır. Devlet memurları ise emekli maaş ve ikramiyelerini, https://uyg.sgk.gov.tr/IkramiyeMaasHesapla4c/Welcome.do linkine gerekli bilgileri girerek hesaplatabilirler. Bağ-Kur sigortalıları da bağlanacak emekli maaşını e-Devlet portalından “4B Emekli Aylığı Hesaplama” programı üzerinden hesaplatma imkanına sahipler.