Rusya'nın petrol ve doğal gazdan elde ettiği federal bütçe gelirleri, 2026'nın ilk dokuz ayında geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 17,2 azaldı. Rusya Maliye Bakanlığı verilerine göre ocak-eylül döneminde enerji gelirleri 6,61 trilyon rubleden 5,47 trilyon rubleye düştü. Ural petrolünün fiyatı bir yılda yaklaşık yüzde 62 artmasına rağmen yaşanan düşüşün başlıca nedenleri güçlü ruble ve iç piyasadaki akaryakıt fiyatlarını dengelemek için yapılan destek ödemeleri. Ukrayna'nın rafinerilere yönelik insansız hava aracı (İHA) saldırıları da üretim ve ihracatı olumsuz etkiliyor.

 

Rusya'nın enerji gelirleri ne kadar azaldı?

Enerji kalemindeki kayıp dokuz ayda yaklaşık 1,14 trilyon rubleyi buldu. Buna karşılık toplam bütçe gelirleri yüzde 10 artarak 29,64 trilyon rubleye çıktı. Enerji dışı gelirler ise yüzde 18,8 artışla 24,17 trilyon rubleye ulaştı. Bu tablo, Rus bütçesinde petrol ve gazın payının küçüldüğünü ve vergi gelirlerinin diğer kalemlere kaydığını gösteriyor.

 

Petrol fiyatları yükselirken Rusya'nın gelirleri neden düştü?

Bütçeye giren tutarı yalnızca petrolün satış fiyatı belirlemiyor. Vergi hesaplamasında kullanılan döviz kuru ve devletin şirketlere yaptığı ödemeler de sonucu doğrudan etkiliyor. Orta Doğu'daki çatışmalar küresel petrol fiyatlarını yukarı taşısa da Rusya'da bu artış güçlü ruble ve artan destek harcamaları nedeniyle bütçeye aynı oranda yansımadı.

Rusya Ekonomik Kalkınma Bakanlığı verilerine göre ülkenin başlıca ihraç ürünü olan Ural petrolünün ortalama varil fiyatı, Eylül 2025'te 56,82 dolardayken Eylül 2026'da 92,08 dolara çıktı. Bu artış petrol şirketlerinin döviz gelirlerini yükseltti, ancak kamu kasasına giren ruble tutarı aynı hızla artmadı.

 

Güçlü ruble petrol gelirlerini nasıl etkiliyor?

Rus petrolü dış piyasada büyük ölçüde dolar üzerinden satılırken üretim vergileri ve bütçe gelirleri ruble cinsinden hesaplanıyor. Ruble değer kazandığında aynı miktarda dolar daha az rubleye karşılık geliyor ve bu da vergi tahsilatını azaltıyor.

Maliye Bakanlığı da dokuz aylık gelir kaybının nedenleri arasında doların ortalama kurundaki düşüşü gösterdi. Rusya Merkez Bankası verilerine göre doların resmî kuru 24 Ekim itibarıyla 80,54 ruble. Bu seviye, 2026 federal bütçesinde varsayılan 92,2 rublelik kurun yaklaşık yüzde 13 altında bulunuyor.

Fiyat artışlarının vergi tahsilatına gecikmeli yansıması nedeniyle yüksek petrol fiyatlarının bütçeye olumlu etkisinin önümüzdeki aylarda daha belirgin hâle gelmesi bekleniyor.

 

"Dampfer" mekanizması nedir ve bütçeye maliyeti ne kadar?

"Dampfer", Rusya'da iç piyasadaki akaryakıt fiyatlarını sınırlamak amacıyla uygulanan bir telafi mekanizması. Dış piyasa fiyatları iç piyasadan daha cazip olduğunda rafineri şirketlerine bütçeden ödeme yapılıyor. Böylece şirketler ürünlerini yurt içinde satmaya teşvik ediliyor. Ancak uluslararası fiyatlar yükseldikçe devletin bu kalemdeki harcaması da artıyor.

Maliye Bakanlığı verilerine göre eylülde bu kapsamda petrol şirketlerine 305,5 milyar ruble ödendi. Ağustosta 197,3 milyar ruble olan ödeme, eylülde Nisan 2022'den bu yana en yüksek seviyeye çıktı. Bakanlık, enerji gelirlerindeki yıllık düşüşte bu ödemelerin artmasının da etkili olduğunu açıkladı.

Buna rağmen petrol ve doğal gaz gelirleri dokuz ayda bütçe kuralı kapsamında belirlenen temel seviyenin üzerinde gerçekleşti. Yani yüksek fiyatlar gelirleri destekledi, ancak kur ve destek ödemelerinin yarattığı baskıyı dengeleyemedi.

 

Ukrayna'nın İHA saldırıları Rus rafinerilerini nasıl etkiledi?

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) 17 Eylül'de yayımladığı analizde, Rusya'daki 32 büyük rafinerinin günlük yaklaşık 6,5 milyon varillik kapasitesi bulunduğunu belirtti. Ajansa göre işlenen ham petrol miktarı haziranda günlük 3,8 milyon varile kadar geriledi. Bu rakam, geçen yılın aynı dönemine göre yaklaşık yüzde 30'luk düşüşle 20 yılı aşkın sürenin en düşük seviyesine karşılık geliyor.

IEA'nın verilerine göre yılın ilk sekiz ayında rafineriler ortalama üç günde bir İHA saldırısından etkilendi. Ağustos sonu itibarıyla 32 büyük tesisten yalnızca beşi saldırılardan etkilenmemişti. Ajans, benzin üretiminin geçen yıla göre yaklaşık yüzde 20, motorin üretiminin ise yüzde 30'a yakın azaldığını hesapladı.

Rusya Başbakan Yardımcısı Aleksandr Novak, 2 Ekim'de Federasyon Konseyi'nde yaptığı açıklamada saldırıların sürdüğünü ancak koruma önlemleri sayesinde hasarın azaldığını söyledi. Novak, hasarlı ekipmanların onarımının hızlandırıldığını ve bazı tesislerde modernizasyon takviminin ertelenebileceğini belirtti.

 

Rusya benzin ihracatı yasağını ne zamana kadar uzattı?

Rus hükümeti 30 Temmuz'da yaptığı düzenlemeyle benzin ihracatı yasağını 31 Ocak 2027'ye kadar uzattı. Motorin sevkiyatında ise üreticiler arası ve hükümetler arası anlaşmalar için istisna tanındı. Hükümet, üretimdeki aksamalar nedeniyle önceliği iç piyasadaki arzı korumaya verdi.

Bu kısıtlamalar, Rus şirketlerinin dış piyasalardaki yüksek akaryakıt fiyatlarından yararlanma imkânını daraltıyor. Ekonomik Kalkınma Bakanlığı'nın öngörüleri şöyle:

- Petrol ürünleri ihracatı: 2025'te 125,8 milyon ton, 2026 tahmini 98,5 milyon ton

- Ham petrol ihracatı: 2025'te 230,8 milyon ton, 2026 tahmini 244,7 milyon ton

Bu tahminlere göre Rusya, rafinelerde işleyemediği petrolün bir bölümünü ham petrol olarak ihraç edecek.

 

Rusya'nın 2026 enerji geliri tahmini ne kadar?

Maliye Bakanlığı, 2026 için başlangıçta 8,92 trilyon ruble olarak hesapladığı petrol ve doğal gaz geliri tahminini 7,58 trilyon rubleye indirdi. Böylece yıllık beklenti 1,34 trilyon ruble azaltılmış oldu.

Ekonomik Kalkınma Bakanlığı da petrol ve gaz kondensatı üretiminin 2025'teki 511,4 milyon tondan bu yıl 494,2 milyon tona gerilemesini bekliyor. Bakanlık, üretimin 2027'de yeniden 500 milyon tona çıkacağını öngörüyor.

 

Rusya'nın bütçe açığı ne kadar?

Rusya'nın federal bütçe açığı ocak-eylül döneminde 5,19 trilyon rubleye ulaştı. Hükümet, yıl sonu bütçe açığı tahminini Gayri Safi Yurt İçi Hasıla'nın (GSYH) yüzde 1,6'sından yüzde 3,2'sine yükseltti. Açık tahmininin iki katına çıkması, enerji gelirlerindeki düşüşün kamu maliyesi üzerindeki etkisini açıkça ortaya koyuyor.

 

Rusya'nın enerji gelirleri bundan sonra neye bağlı olacak?

Önümüzdeki dönemde enerji gelirlerinin seyri dört temel etkene bağlı olacak: küresel petrol fiyatları, ruble kuru, rafinerilerdeki üretimin toparlanma hızı ve akaryakıt destek ödemelerinin büyüklüğü. Fiyat artışlarının vergilere gecikmeli yansıması son çeyrekte gelirleri bir miktar destekleyebilir. Ancak güçlü ruble ve süren İHA saldırıları, bu desteğin sınırlı kalmasına yol açabilir.

Kaynak: AA