BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, petrol ve gaz sektörü için küresel bir "sıfıra yakın metan" standardı çağrısında bulunduğunu söyledi ve BM Çevre Programı'ndan (UNEP) sağlam ölçüm, raporlama ve doğrulamaya dayanan, güvenilir ve bilim temelli bir kriter geliştirmesini talep etti. Çağrı, BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31'inci Taraflar Konferansı (COP31) kapsamında Antalya'da düzenlenen 'Sıfır Atık, Döngüsellik ve Metan-Liderler Yuvarlak Masa Toplantısı'nda geldi.

Uydu teknolojisinin büyük sızıntıları artık tespit edebildiğini vurgulayan Guterres, UNEP'in metan uyarı ve izleme sisteminin 2023'ten bu yana 5 binden fazla uyarı yayımladığını, buna yanıt veren ülke sayısının ise bir elin parmaklarını geçmediğini belirtti. "Kirliliğin kaynağını biliyoruz ve bunu nasıl durduracağımızı da biliyoruz. Gönüllü eylemler artık yeterli değil" dedi. Guterres'e göre bu standart, "sıfıra yakın metan" petrol ve gaz için küresel bir pazarın temelini oluşturabilir.

Guterres, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın eşi ve BM Sıfır Atık Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulu Başkanı Emine Erdoğan'ın Sıfır Atık Projesi kapsamında gösterdiği liderliği de övdü: "Türkiye First Lady'sine, danışma kurulumun başkanlığı da dahil olmak üzere Sıfır Atık hareketine sağladığı yorulmak bilmeyen liderliği ve bu COP'ta metan konusunu gündeme getirdiği için teşekkür ederim." Guterres, COP31'i sıfır atık COP'u haline getirdiği için Türkiye'yi tebrik etti.

2025'te yakılan gaz, Afrika'nın yıllık tüketimine neredeyse eşit

Fosil yakıt endüstrisinin emisyonları en hızlı biçimde azaltmak için gerekli imkanlara, teknolojiye ve sorumluluğa sahip olduğunu söyleyen Guterres, düzenlemeler geri çekilirken veya ertelenirken bu sektörün metan emisyonlarının hâlâ artmaya devam ettiğini kaydetti.

2025'te yaklaşık 167 milyar metreküp gaz yakıldığını belirten Guterres, bu miktarın Afrika'nın bir yılda tükettiği miktara neredeyse eşit olduğunu, tahmini 54 milyar doların duman olup gittiğini aktardı. Fosil yakıtlardan kaynaklanan metan emisyonlarının yaklaşık yüzde 30'unun ise net bir maliyet olmaksızın azaltılabileceğini söyledi.

Çöp sahalarında çürüyen gıdaların 10 yıllar boyunca metan salmaya devam ettiğini aktaran Guterres, şunları söyledi: "Atıklar ve atık sular, insan kaynaklı metan emisyonlarının yaklaşık 5'te 1'ini oluşturuyor ve günümüzde küresel ısınmanın neredeyse tamamından metan sorumlu. Metan emisyonlarını azaltmak, küresel ısınmayı 1,5 derece ile sınırlamanın en hızlı yollarından biridir." Guterres, atık, tarım ve fosil yakıtlar alanlarında metanla mücadeleye yönelik bir eylem çağrısı başlattığını belirtti.

Her gün 1 milyar öğün yetecek kadar yiyecek çöpe atılıyor

"Sıfır atık, net bir farkındalıkla başlar. Dünyamız çöplerin içinde boğuluyor" diyen Guterres, her yıl 2 milyar tondan fazla kentsel atık üretildiğini, her gün plastikle dolu 2 bin çöp kamyonuna eşdeğer miktarda atığın okyanuslara, nehirlere ve göllere döküldüğünü anlattı. Elektronik atığın geri dönüştürülenden 5 kat daha hızlı arttığını, milyarlarca insanın hâlâ hiçbir atık toplama hizmetinden yararlanamadığını dile getiren Guterres, "Bunun bedelini insanlar ödüyor" dedi.

Açık alanda yakılan çöplerin çocukların soluduğu havayı zehirlediğini vurgulayan Guterres, mikroplastiklerin gıdaları, suyu ve vücudu kirlettiğini, çöp depolama alanlarının ise suyu ve toprağı kirlettiğini söyledi. "Atık konusunda gıdadan daha savunulamaz bir konu yoktur. Her gün, 1 milyar öğün yetecek kadar yiyeceği çöpe atarken, yüz milyonlarca insan açlık çekiyor" ifadelerini kullandı.

Japonya gıda atığını yarıdan fazla azalttı

Herkesin bu girişimin arkasında durmasını rica eden Guterres, sıfır atık çözümlerinin şimdiden sonuç vermeye başladığının altını çizdi. Japonya'nın gıda atığını yarıdan fazla azalttığını anlatan Guterres, Güney Afrika'nın Durban kenti, Bangladeş'in başkenti Dakka ve Uganda'nın başkenti Kampala'da organik atıkların kompost, gübre ve hayvan yemi haline getirildiğini, bunun da maliyetleri düşürerek istihdam yarattığını söyledi. Guterres'e göre döngüsel ekonomi, 2050'ye kadar yılda 100 milyar dolardan fazla net kazanç sağlayabilir.

"Taahhütlerin devri sona erdi, dünyanın eyleme ihtiyacı var" diyen Guterres, bunun yolu olarak 2030'a kadar gıda israfını yarıya indirmeyi, açık alanda çöp dökme ve yakma uygulamalarına son vermeyi, çöp depolama alanları ile atık sulardan metan gazını yakalamayı, uzun ömürlü ürünler tasarlamayı ve üreticileri sattıkları ürünlerden sorumlu tutmayı, plastik kirliliğine son verecek iddialı bir küresel anlaşma imzalamayı ve şehirlerin atık toplama, kompostlama ve döngüsel altyapı çalışmalarına finansman sağlamayı sıraladı.

Metan konusunda hükümetlerden atıkları önlemek, geri kazanmak ve sorumlu bir şekilde yönetmek için sıkı kurallar uygulamalarını ve teşvikler oluşturmalarını isteyen Guterres, üreticilerden rutin alevleme ve havaya salma uygulamalarına son vermelerini ve sızıntıları gidermelerini, alıcılardan doğrulanmış azaltımlar talep etmelerini, yatırımcılardan ise performansın sürdürülebilirliğini önemsemelerini beklediğini vurguladı.

Guterres, sıfır atığı temiz hava ve su, daha sağlıklı topluluklar, insana yakışır işler ve kaynakların daha adil kullanımıyla tanımladı. DHA'nın aktardığına göre BM Genel Sekreteri şöyle dedi: "Bu da ekonomilerin ve toplumların gelişmesine olanak tanır. Atık yönetiminden atık önlemeye geçelim, daha güvenli bir ekonomiye geçiş yapalım ve kontrolsüz metan kirliliğinin çağına son verelim."