Gündem
Ahıska Türklerinin 82 yıllık sürgün acısı! Dört nesildir bitmeyen vatan hasreti!
Uluslararası Kalkınma ve İşbirliği Derneği (UKİD) tarafından Ümraniye Belediyesi’nin katkılarıyla Sarı Saltuk Kültür Merkezi’nde gerçekleştirilen konferanslar dizisi, bu hafta Kafkasya’nın kanayan yarası Ahıska Türklerini gündemine taşıdı.
19 Kasım 2026 Perşembe akşamı saat 19.30’da yoğun bir katılımla başlayan programın açılış konuşmasında, Kafkasya’nın dağ eteklerinde asırlar boyunca Türk-İslam medeniyetinin mührünü taşıyan Ahıska topraklarının, yakın tarihin en derin sürgün trajedilerinden birine sahne olduğu vurgulandı. Açılışta, 14 Kasım 1944 gecesi hiçbir haklı gerekçe gösterilmeksizin yük vagonlarına doldurularak Türkistan’ın çetin bozkırlarına ve Sibirya’nın dondurucu coğrafyasına sürülen Ahıska insanının; tüm zulüm ve asimilasyon politikalarına rağmen Türklük bilincinden, İslam inancından ve vatan sevdasından asla taviz vermediği ifade edildi.
SARI SALTUK RUHU VE AHISKA’NIN TARİHÎ KIRILMA NOKTASI
Programın konuşmacısı, Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Uzmanı Dr. Mehmet Şahin, kendisinin de Ahıska kökenli ve Artvin Yusufelili olduğunu belirterek, bir sivil toplum kuruluşunda ilk kez böylesine samimi ve ilgili bir topluluğa hitap etmekten duyduğu memnuniyeti dile getirdi. Konuşmasına mekâna adını veren 13. yüzyıl gönül eri Sarı Saltuk’u yâd ederek başlayan Dr. Şahin; Sarı Saltuk’un hoşgörü, cesaret, iman ve birleştirici ruhunun, bugün Türk-İslam dünyasının en çok ihtiyaç duyduğu özgüveni temsil ettiğini kaydetti.
Ahıska’nın coğrafi ve stratejik önemine değinen Dr. Şahin, bölgenin Ardahan, Artvin, Kars ve Iğdır hattının hemen ötesinde, Anadolu ile Kafkasya arasında hayati bir ticaret ve kültür köprüsü vazifesi gördüğünü anlattı. Osmanlı döneminde camileri, medreseleri ve ticarethaneleriyle mamur bir merkez olan Ahıska’nın, 1829 Edirne Antlaşması ile sınır dışında kalmasının tarihsel bir kırılma yarattığını belirten Şahin, bölge halkının bu ayrılığı hafızasına şu meşhur beyitle kazıdığını hatırlattı:
“AHISKA BİR GÜL İDİ GİTTİ, / BİR EHL-İ DİL İDİ GİTTİ, SÖYLEYİN SULTAN MAHMUD’A, / İSTANBUL’UN KİLİDİ GİTTİ.”
“Kendi Yaptıkları Demiryollarından Sürgüne Gönderildiler” 14 Kasım 1944 sürgününün yalnızca bir gecede alınıp uygulanan ani bir karar olmadığını, sistemli bir hazırlık sürecinin ardından geldiğini ifade eden Dr. Mehmet Şahin, sürgün öncesinde izlenen yöntemleri detaylarıyla aktardı. Bölgede toplumu harekete geçirebilecek kanaat önderlerinin ve aydınların tek tek tasfiye edildiğini, eli silah tutan erkeklerin ise cepheye alındığını vurgulayan Şahin, köylerde yalnızca kadınların, çocukların ve yaşlıların bırakıldığını söyledi. Sürgünün en acı tezatlarından birine dikkat çeken Dr. Şahin, Ahıskalıların kendi elleriyle ve büyük gayretle döşedikleri demiryolu hatlarının, sonradan kendilerini vatanlarından koparan sürgün vagonlarına yol olduğunu ifade etti.
14 Kasım gecesi askerlerin tüfek dipçikleriyle kapıları kırarak halka yalnızca iki saat mühlet verdiğini aktaran Dr. Şahin, insanların kışlık olarak ambarlara sakladıkları bir avuç mısırı (“lazut”) dahi yanlarına alamadan evlerinden çıkarıldığını anlattı. Sıfırın altında 30-35 dereceleri bulan dondurucu soğukta, hayvan ve yük taşımak için kullanılan vagonlara 80 ila 90 kişinin üst üste bindirildiğini belirten Şahin, haftalar süren meçhul yolculuk boyunca açlık, soğuk ve salgın hastalıklar sebebiyle yaklaşık 17 bin kişinin vagonlarda can verdiğini ve cenazelerin defnedilmesine dahi izin verilmeyerek vagon kapılarından dışarı bırakıldığını kaydetti.
FERGANA VADİSİ’NDEN BUGÜNE BİTMEYEN GÖÇ VE DÖRT NESİLLİK HASRET
Sürgün edilen yaklaşık 100 ila 110 bin Ahıska Türkünün Kazakistan, Özbekistan ve Kırgızistan gibi bölgelere parçalanarak dağıtıldığını söyleyen Dr. Şahin, pek çok ailenin birbirinden habersiz kaldığını ve hâlâ babasının ya da dedesinin akıbetini bilmeyen insanların bulunduğunu ifade etti. Sürgün yerlerinde ağır çalışma koşulları ve kısıtlı özgürlükler altında dahi çalışkanlıklarıyla bataklıkları kurutup tarım arazisine dönüştüren Ahıskalıların, özellikle Fergana Vadisi’nde provokasyonlar ve saldırılar neticesinde yeniden göç etmek zorunda kaldığını hatırlattı. Bu zorunlu yer değiştirmelerin yakın dönemde Rusya-Ukrayna Savaşı ile tekrarlandığına dikkat çeken Şahin, Ahıska Türklerinin 82 yıldır ve dört nesildir anavatanlarına toplu dönüş hakkından mahrum bırakıldığını vurguladı.
Birleşmiş Milletler ve Avrupa Birliği normlarına rağmen Ahıska’ya toplu dönüşün fiilen engellendiğini belirten Dr. Şahin, uluslararası hukukun Türk ve Müslüman topluluklar söz konusu olduğunda işlemediğini dile getirdi. Türkiye’nin ise özellikle son dönemde Ahıska Türklerine yönelik vatandaşlık ve iskân konusunda önemli adımlar attığını belirten Şahin; Erzincan Üzümlü ve Bitlis Ahlat başta olmak üzere oluşturulan yaşam alanlarıyla, ayrıca Artvin, Ardahan, Erzurum, Trabzon ve İstanbul’un Beykoz ile Şile gibi bölgelerindeki yerleşimlerle soydaşlara kucak açıldığını ifade etti.
KARŞILAŞTIRMALI TARİH OKUMASI: AHISKA, BOSNA, KOSOVA VE FİLİSTİN
Tarihi ve uluslararası siyaseti karşılaştırmalı bir perspektifle okumanın önemine değinen Dr. Mehmet Şahin; Ahıska sürgünü ile Bosna Savaşı, Kosova ve Filistin’de uygulanan zulüm yöntemleri arasındaki benzerliklere dikkat çekti. Her coğrafyada önce erkeklerin ve kanaat önderlerinin tasfiye edildiğini, ardından kadınların, çocukların ve kültürel hafızayı taşıyan kütüphanelerin hedef alındığını belirten Şahin, Bosna’nın merhum lideri Aliya İzzetbegoviç’in direniş bilincine ve Kosova’daki mücadeleye atıfta bulundu. Mazlum coğrafyaların umudunun güçlü bir Türkiye olduğunu vurgulayan Dr. Şahin, savunma sanayiindeki millî atılımların ve birlik ruhunun önemini, hocası Prof. Dr. Ahmet Şimşirgil’in “Bizsiz bize yetmezdi güçleri, bizimle güçlenerek yettiler bize” sözüyle özetledi.
ÜMRANİYE’NİN KURULUŞUNDA AHISKA TÜRKLERİNİN İZİ
Konferansın soru-cevap ve katkı bölümünde salon içinden gelen tarihsel paylaşımlar programa ayrı bir zenginlik kattı. Katılımcılardan birinin arşiv belgelerine dayanarak aktardığı bilgiye göre; Ümraniye’nin 3 Mayıs 1906 tarihinde Sultan II. Abdülhamid’in fermanıyla köy statüsünde kurulduğu, bu tarihten önce 1897 yılında Musahip Cevher Ağa tarafından yaptırılan Cevher Ağa Camii çevresine 93 Harbi (1877-1878 Osmanlı-Rus Harbi) sonrası yerleşen ilk muhacirler arasında 15 hane Ahıska Türkünün bulunduğu paylaşıldı. Ümraniye Belediyesi’nin yayımladığı Ümraniye Tarihi belgelerinde de yer alan bu bilginin, ilçenin Ahıska ile kurduğu kadim gönül bağını tescillediği ifade edildi. Ayrıca programda Gürcistan’daki Taşbaşı Köyü gözlemleri, Kıpçak Türkleri, 1864 Çerkes sürgünü ile Ahıska sürgünü arasındaki tarihsel farklar ve II. Dünya Savaşı yıllarındaki denge siyaseti üzerine verimli bir fikir alışverişi gerçekleşti.
HEDİYE TAKDİMİ VE GELECEK PROGRAM DUYURUSU
Programın kapanışında moderatör tarafından, gelecek hafta 26 Kasım 2026 Perşembe günü Türk Devletleri Teşkilatı Aksakallar Konseyi Kıbrıs Aksakalı Dr. Oktay Öksüzoğlu’nun katılımıyla “Bir Milletin Hafızasından Ortak Geleceğe: Kıbrıs Türklerinin Varoluş Mücadelesi ve Türk Dünyasıyla Ortak Tarih, Ortak Gelecek” başlıklı konferansın gerçekleştirileceği duyuruldu.
{galleryalbum id:185754 slug:'gazzeli-cocuklarin-cigligi-nigdeden-yukseldi-silahlar-sussun-cocuklar-olmesin'}