YENİAKİT.COM.TR - Derin Tarih dergisi, Mustafa Kemal Paşa'nın Kürtlere yönelik özerklik vaadinde bulunduğu gerçeğini ortaya çıkardı.

Tarihçi-yazar Mustafa Armağan öncülüğünde hazırlanan Derin Tarih'in Temmuz sayısının soru-cevap bölümünde yer alan, "Mustafa Kemal Paşa Kürtlere özerk­lik sözü verdi mi?" sorusunu tarihçi Mustafa Budak cevaplandırdı. Budak, cevabında Mustafa Kemal'in El-Cezire Merkez Komutanı Nihat Paşa'ya gönderdiği  27 Haziran 1920 tarihli talimatnamenin 1. maddesinde Kürtlere "tedrici bir özerklik" verilmesine vurgu yaptığını bildirdi. Söz konusu talimatnamenin 2. maddesinde milletlerin kendi kaderlerini belirlemeye hakları olduğunu, tüm dünya tarafından kabul gören bu hakikat doğrultusunda Kürtlerin de BMM idaresinde yaşamak kaydıyla mahallî idarenin El-Cezire Cephesi Kumandanlığına ait olduğunu beyan ettiğini bildiren Budak, bir resmi tarih ezberlerini daha bozmuş oldu.

20 Ocak 1921 tarihli Teşkilat-ı Esasiye Kanunu ile vilayetlerde mahallî özerklik öngörüldüğünü de bildiren Budak'ın cevabî yazısı şöyle:

İtilaf Devletleri, Mondros sonrası dönemde, Osmanlı toprakları üzerinde yaşayan farklı topluluklar üzerinde soy, din ve dil merkezli azınlıklar oluşturma siyaseti gütmüştür. Bundan dolayı Mustafa Kemal Paşa ve arkadaşları, Misak-ı Millî'de vurgulandığı gibi ortak vatan ve ortak din eksenli bir Millî Mücadele'ye giriştiler. Bu ortak vatanın iki ana topluluğu Türkler ve Kürtler idi. Türk-Kürt birlikteliğini ortaya koyan ilk girişim Amasya Protokolleri'nde karşımıza çıkar.

Mustafa Kemal Paşa El-Cezire Merkez Komutanı Nihat Paşa'ya 27 Haziran 1920'de gönderdiği talimatnamenin 1. madde­sinde açıkça Kürtlere tedrici bir özerklik verilmesine vurgu yapmıştır. 2. maddede milletlerin kendi kaderlerini belirlemeye hakları olduğunu, tüm dünya tarafından kabul gören bu hakikat doğrultusunda Kürtlerin de BMM idaresinde yaşamak kaydıyla mahallî idarenin El-Cezire Cephesi Kumandanlığına ait olduğunu beyan et­mektedir.

'KONJONKTÜREL' SÖZ: MAHALLİ ÖZERKLİK

Mustafa Kemal Paşa tarafından Kürdis-tan'da "tedricen mahalli idare ihdası" talebi, Kürtlerin yabancılarla anlaşmasına engel olmaya ve BMM'ne bağlılıklarını temine yöneliktir. Ayrıca 20 Ocak 1921 tarihli Teşkilat-ı Esasiye Kanunu vilayetlerde mahallî özerklik öngörmüştür. Aynı şekilde Mustafa Kemal Paşa 16/17 Ocak 1923'de izmir'de Kürtlere "bir tür yerel özerklik verilecektir" açıklamasını yapmıştır fakat bu husus 1924 Anayasası'nda kendine yer bulamamıştır. Sonuç olarak 'Kürtlere mahallî özerklik'in anavatanın bütünlüğü uğruna Mustafa Ke­mal Paşa tarafından ilm-i siyaset gereğince söylenmiş/verilmiş konjonktürel bir söz olduğunu söyleyebiliriz.

Mustafa Budak / Derin Tarih