Hükümetin enflasyonu kontrol altına almak için fiyat ve gramaj kontrollerine ağırlık vermesi ile köşeye sıkışan fırsatçılar, bu kez semt pazarlarında ortaya çıktı. Belediyelerin denetimler konusundaki yetersizliğinden yararlanarak meyve ve sebze ürünlerini fahiş fiyatlardan satan pazarcı esnafı, tüketicileri çileden çıkarttı. Bahçeşehir’de haftada iki kez kurulan Pazartürk’te domatesin kilosunun 15 liradan, turpun 6 liradan satışa sunulması tepki çekti. Belediye görevlilerinin sessiz kaldığı fiyatlar karşısında şaşkına dönen vatandaşlar, evlerine boş filelerle döndü. Bu olay üzerine tüketici dernekleri, denetimlere hız verilmesi; fırsatçıların üzerine gidilmesi taleplerini yineledi.

Normal değil

Tüketici Başvuru Merkezi Başkanı Aydın Ağaoğlu, sebze fiyatlarının yüzde 100-150 artışının normal bir durum olmadığını belirterek, “Tarladan 3 liraya çıkan Çanakkale domatesinin 10-12 liradan satışa sunulması, salkım domatesin 15 liraya mal olması hiç de doğal değil” dedi.

Denetimler artmalı

Fiyatları aracıların yükselttiğini vurgulayan Ağaoğlu, şöyle konuştu: “Hallerde reel fiyatların altında fatura kesen komisyoncular var. Bu hilecilere karşı önlem alınmalı. Komisyoncular, belediyeler tarafından yakından takip edilmeli. Perakendeciler de fiyatları aşırı oranda arttırabilir. Bunlara karşı da Ticaret Bakanlığı ile yerel yönetimler el ele vermeli, etkin denetimler yapmalı. Tabii zaman zaman Alo 175 ihbar hattının yetersiz kaldığı şikayetleri ile karşılaşıyoruz. Bu hattın da takviye edilmesi şart.”

Fahiş kârlar elde ediyorlar

İstanbul Yaş Meyve-Sebze ve Bostan Komisyoncuları Derneği (İSMEYDER) Başkanı Nevzat Dayan da fiyatlar ve gramajlar ile oynayan spekülatörlere karşı tedbir alınması çağrısı yaptı. Şu aşamada perakendecilerin denetimine önem verilmesi gerektiğini dile getiren Dayan, “Hal fiyatları bellidir.  Komisyoncular üreticiden gelen ürün karşılığında yüzde 8 hakkını alır, yüzde 1 belediyeye verir. Burada odaklanılması gereken konu, ürünün hali terk etmesinin ardından bedelinin ne oranda arttığıdır” ifadelerini kullandı.

Hal faturaları talep edilsin

Ürünlerin hal ile perakende fiyatlarının karşılaştırılması gerektiğine işaret eden Dayan, sözlerini şöyle sürdürdü: “Nohut, mercimek, pirinç gibi temel tüketim maddelerinde, meyve ve sebze türlerindeki fiyat makası belirlenmeli. Halden alınan ürün ün fiyatı takip edilmeli. Fiyatların şişirilmesine; marketlerde ve pazarlarda yüzde 100-200 kârla satış yapılmasına, tüketicinin aldatılmasına imkân tanınmalı. Merkezi yönetim ve yerel idareler denetimlere önem vermeli. Perakendecilerden hal faturalarını talep etmeli. Örneğin marketlerin, manavların, pazarcıların patlıcan, elma ve armut gibi ürünleri halden 5 liraya alıp 7-8 liradan satmaları doğal ama 10-15 liradan tüketiciye sunmalarını anlamak, anlamlandırmak mümkün değil. Bu çok yanlış bir şey.”

Fiyatlar dünyada geriliyor

Eylül döneminde Türkiye’de stokçuların rolü ile artan gıda fiyatları dünya genelinde aylık bazda yüzde 1,4, yıllık bazda yüzde 7,4 geriledi. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü’nden (FAO) yapılan açıklamaya göre uluslararası pazarlarda tahıl, bitkisel yağ, süt ürünleri, et ve şekerden oluşan beş ana gıda maddesinin fiyatlarının ve ticaretinin takibiyle ölçülen Gıda Fiyat Endeksi, Eylül’de bir önceki aya göre yüzde 1,4 azalarak 165,4 puana düştü. Endeks, geçen yılın aynı ayına göre de yüzde 7,4 geriledi.

Domates ihracatta da birinci

Türkiye’nin 2018 Ocak-Eylül döneminde yaş meyve ve sebze ihracatı 1,5 milyar doları geçti. İhracatın 14’ünü domates oluşturdu. Söz konusu ürünün ihracatı 9 ayda 218 milyon doları aştı.

Öte yandan; semt pazarlarında zeytin de ateş pahası. Siyah zeytinin kilogram fiyatı 20 liradan başlıyor, 30 lirayı buluyor. Yeşil zeytin de 30 ila 50 liradan alıcı buluyor.