Kadın - Aile
Çocuğa karşı ödül ve ceza nasıl uygulanmalı?
Çocuklara ödül veya ceza uygulamasında nelere dikkat edilmeli? Disiplini ne şekilde uygulamalı? Uzman Psikolog Ömer Bayar, çocuklarda ödül ve cezayı anlattı...
DİSİPLİN NASIL SAĞLANIR?
Çocuk bu kuralları öğrenip uygulayarak hayatla ilgili daha az hata yapılması sağlanır. Kurallar bize sınırlarımızı öğretir. Zaman zaman bu kurallara çocuk üzülebilir ama sınırları öğrenir. Sağlıklı bir şekilde sınırları çözmezsek doyumsuz olur. Bu durumda çocuk 'istediğim şeye hemen ulaşabilirimi' öğreniyor. Çocuğun her ihtiyacı anında karşılanmadığında ve hayır dediğinizde de kıyamet kopuyor.
ÇOCUĞUN HER İSTEDİĞİNİ HEMEN YAPMAYIN
Çocuk ilk kez böyle bir durumla karşılaştığında da çok sinirlenir ve kontrolsüz davranabilir. Çocuğa hayır dediğimizde çocuk başka kişilerin de ihtiyaçları olduğunu farkeder, beklemeyi öğrenir, empati yeteneği artar. Bu da çocuğun sosyal zekasının gelişmesine çok destek olur. Bu yüzden sınır koymak, hayır demek çok önemli, çocukta farkındalığın ilk başlangıcı.
KURALLAR KOYUN
Kurallar koyarken de iletişim olumlu olmalı. Genelde ebeveynler çocukla konuşurken hep emir kipiyle konuşur. Bu zamanla çocuk için çok bezdirici olur. Zaman içinde çocukta anneyi veya babadan görmezden gelme durumu olabilir, öfke birikebilir. Hani deriz ya dilimizde tüy bitti diye,
EMİR KİPİYLE KONUŞMAYIN!
Çocuklara 'yapar mısın, giyer misin lütfen' dememiz gerekir. Çocukla kısa, öz ve direkt konuşmalıyız. Mesela 'daha ne kadar boş oturacaksın' demek yerine ödevini yapar mısın dememiz daha etkili bir iletişim olur.
İMA ETMEYİN DİREK SÖYLEYİN
Soyut ve dolaylı yollarla iletişim kurmamız lazım. İma etmek yerine doğrudan söylemeliyiz. Mesela'oğlum yaramazlık yapma' demek çok somuttur çocuk için. Çünkü onun zihninde yaramazlık belirsizdir. Direkt oğlum evin içinde koşma demek Lazım.
Uzun Açıklamalar yerine 'direkt dersini çalış lütfen, iyi not alırsan da seninle birlikte sinemaya gideriz' gibi.
ÖDÜL ÖN PLANDA OLMALI
Ödül de ceza da öğrenme için etkilidir ama her zaman ödül ön planda olmalıdır. Ödüller değişebilir maddi ödüller mesela oyuncak almak gibi.manevi ödüller de sarılmak, başını okşamak gibi..
Ödülü ya kazanmasını istediği bir davranış için ya bir davranışı azaltmak için ya da bir davranışı tekrarlamasını istediğimiz durumlarda kullanabiliriz.
Hergün kıyafetlerini yere atan çocuk bir kez kıyafetleri yere atmak yerine dolabına astıysa takdir etmek ve çocuğu ödüllendirmek pekiştirirmiş olur böyle tekrarlanması sağlanır.
MANEVİ ÖDÜLLER ÖN PLANDA OLMALI
Manevi ödüller daha ön planda olmalı. Yaptığı her şeyde ödül verirseniz ödül rüşvet konumuna düşer. Mesela yatağını toplarsan sana çikolata alırım gibi...
CEZA YAŞINA UYGUN OLMALI?
Cezadan önce tedbir önlemleri alınmalı. Kısıtlamalar getirerek, öfkelendiği durumların farkına varmak ve onların çözümünü konuşarak sağlamak gerekir. Ama her şeye rağmen inatlaşma var ise seçenek sunmak iyi bir yöntemdir. Çocuk her koşulda sizin uygun bulduğunuz şekilde davranıyorsa konu cezaya gelmeli. Ceza çocuğun yaşına uygun olmalı. Anlayabileceği bir ceza olmalı ve olayın hemen ardından gelmeli. Beklettikten sonra ceza vermek etkili değildir. Çocuk eğer yaptığı davranışın sonucunun hemen geleceğini bilirse bunu yapmaktan vazgeçebilir.