Ekonomi
Engellilerin emekliliğinde tercih ne olmalı
Murat Özdamar ve Muhammet Resuloğlu, sosyal güvenlik bakımından da özel olarak koruma altına alınan engellilerin emekliliğine ilişkin yol gösterici bir yazı kaleme aldı.
Engellilerin çalışabilecek bir iş bulması ve buldukları bu işi de sürekli olarak ellerinde tutabilmesi sağlıklı bireylere göre daha zordur. Bu nedenle Anayasa’nın 61 inci maddesindeki “Devletin sakatların korunmalarını ve toplum hayatına intibaklarını sağlayıcı tedbirleri alacağı” ilkesinden hareketle engelli sigortalılar çalışma hayatında pozitif ayrımcılığa tabi tutulmuştur. Bu pozitif destek sadece çalışma hayatı ile sınırlı değildir. Engelliler, sosyal güvenlik bakımından da özel olarak koruma altına alınmıştır. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nda engellileri korumaya yönelik düzenlemeler var. Bu düzenlemeler, farklı sigorta kollarında yer aldığı için kimi zaman sigortalıların hatalı tercihte bulundukları ve mağduriyet yaşadıkları da biliniyor.
Sigortalılar genellikle malulen emeklilik ile engelli emekliliği arasındaki farkı bilmez ve bu nedenle hatalı tercihte bulunur. Somut ifadeyle engelli sigortalılar, engelli emeklilik şartlarını sağlamalarına rağmen bilgi eksikliği nedeniyle engelli emekliliği değil de malulen emekliliğe başvururlar. Bunun sonucunda bazen engellilik derecesi malullük oranı altında kaldığı için emekli olamazlar veya malulen emekli olma derecesinde engellilikleri bulunsa ve kendilerine malullük maaşı bağlansa bile destek primine tabi çalışamayacaklarını, çalışırsa da maaşının kesileceğini bilmezler. Sonuçta mağduriyet yaşamaları kaçınılmaz olur.
Engelli sigortalılar, malulen emekli olmaya değil engelli şartlarından emekli olmayı hedeflemeli yani sigortalılık süresi ve prim ödeme gün sayısı engelli şartlarından emekli olmaya yeterliyse malullük yerine engelli şartlarından emekli olmayı tercih etmelidir. Böylesi bir tercih yapmayı gerektiren olgu iki tanedir. Malulen emeklilikte engellilik derecesi yüzde 60 ve üzeri olması gerekmekte iken engelli emekliliği için yüzde 40 oranında engelli olmak yeterlidir. Dolayısıyla engelli şartlarından emekli olmak daha kolaydır ve genellikle de daha sonra bir kontrol muayenesi öngörülmez.
Diğer neden ise, engelli emeklileri, emekli olduktan sonra yine çalışma hayatı içinde bulunabilirler. Yani sigortalı çalışmayı sürdürüp aynı zamanda emekli maaşlarını alabilirler. Oysa malulen emeklilik, çalışamamanın bir sonucudur ve malulen emekli olanların çalışması emekli maaşlarının kesilmesini gerektirmektedir.
Burada bir hatalı önyargıyı kırma adına açıklama yapmamız isabet olacaktır. Gerek malulen gerekse engelli şartlarından emekli olanların aylık bağlama oranları normal sigortalılara göre daha yüksektir. Dolayısıyla emeklilik şartını sağlayıp da prim günüm az öyleyse bana az maaş bağlanacak düşüncesi içinde olunmamalıdır. Bu hatalı bir düşüncedir. Yani emekli olma şartlarını sağlayanın bir an evvel emekli olması menfaatinedir.