Bizim “hafta da farsçadan alınmıştır. Pekalâ halen kullandığımız gün isimlerinin asıllarının nereden geldiklerini ve ne manaya geldiklerini biliyor musunuz? Buyrun:

Cuma, Arapça’dır ve “toplanmak”dan gelmektedir. Cami, cem, cemaat kelimeleri gibi

Cumartesi, izaha gerek yok galiba, aslı Arapça “ertesi” eki Türkçe bir kelimedir.

Pazar da Farsça’dır. “Ba” yemek, “zar” yer kelimelerinin birleşmesinden oluşmuştur. “Bazar” yemek yenilen yer anlamınadır amma, biz onu hem “Pazar” diye telaffuz etmiş, hemde hafta sonundaki günün adı yapmışız. İlginçtir, birçok Malezya’dan ta Fas’a kadar birçok ülkede pazar kurulan yerlerde hem alış veriş yapılır hem de seyyar satıcılardan yemek yenir.

Pazartesi’nin durumunun da “cumartesi” gibi olduğunu fehmeylediz elbette!

Salı ise garip ama nasıl olmuşsa İbrânice’den dilimize geçmiş. Yahudi dilinde “üçüncü” anlamına gelmektedir.

Çarşamba yine Farsça.. “Dördüncü gün” anlamına “cehar şenbe”den geliyor.

Perşembe de Farsça “beşinci gün” anlamına “penç şenbe”den gelmekte.. Hani “Perşembe’nin gelişi Çarşamba’dan bellidir” derler. Yani insanın iyi ki, “..ertesi” diye bir ekimiz varmış, onunla haftanın iki gününe olsun Türkçemizle ortak çıkmışız, diyesi geliyor!

Gelelim aylarımıza

Günümüzde kullandığımız ay isimlerinin geldikleri yerler de karışık. Hicrî takvimdeki Arapça ay isimlerinin bugün hiçbirini kullanmamamıza rağmen yine de “Şubat, Nisan, Haziran, Temmuz ve Eylül” aylarının isimlerinin kökenleri Arapça ve Süryanice, “Kasım” ise Arapça.

İşin daha ilginç yanı bunlardan “Şubat, Nisan, Temmuz ve Eylül” hemen hemen aynı telaffuzla Yahudi takviminde de yer alıyorlar.

Gelin şimdi kullandığımız ayların isimleri ve kökenlerine bir göz atalım.

Ocak, Türkçe. Malum evlerde ateş yakılan yere deriz. Evimiz barkımız anlamını da taşır. Yani “ocakların yakıldığı veya günlerin dışarıda çalışarak – avlanarak değil, ocaklarda (evlerde) geçirildiği soğuk ay” anlamına geldiği tahmin edilmektedir.

Şubat, Süryanice’de, yeni takvimin ikinci ayına verilen isimdir. “Şabat / Şobat”tan gelir.

Mart, Latince’dir. “Mars” (savaş tanrısı) isminden gelir. (Özellikle batı toplumları, çok tanrılı din döneminde ay ve günlere tanrıların veya kimi imparatorların vb. ismini vermişlerdir.

Nisan, Süryanice’dir. Süryani, Sümer, Akad ve İbrani dillerinde bu kelime ortaktır: “Nisannus, Nasanus, Nasanna, Nusanus, Nusanna” gibi şekilleri vardır.

Mayıs, Latince “maius”, “en büyük” anlamınadır.

Haziran, Süryanice’dir, “sıcak” anlamına geliyor.

Temmuz, İbranice “bey, efendi” anlamınadır.

Ağustos, Latince “kutsal” anlamına Roma imparatorunun adı Augustus’tan gelmektedir.

Eylül de Süryanice’deki “aylul”, yani “üzüm ayı” demektir.

Ekim, Türkçe’dir “tarlaların sürülüp ekildiği ay” anlamınadır.

Kasım, Arapça’dır. “Bölen” anlamındadır.

Aralık, Türkçe’deki “aralık” sözünden gelmektedir.

Hicrî aylarımız

Muharrem

Saferülmuzaffer

Rebiülevvel

Rebiülahir

Cemaziyelevvel

Cemaziyelahir

Recep

Şaban

Ramazan

Şevval

Zilkade

Zilhicce

Halkımızın dilindeki aylarımız

Zemheri: Ocak

Gücük: Şubat

Mart: Mart

Abrul: Nisan

Mayıs: Mayıs

Kiraz: Haziran

Orak: Temmuz

Ağustos: Ağustos

İlkgüz: Eylül

Ortagüz: Ekim

Songüz: Kasım

Karakış: Aralık

Rumî aylarımız

Tanzimat Dönemi'ne kadar Osmanlı Devleti'nde hicrî takvim kullanılıyordu. 1840 miladî tarihi 1 Mart 1256 Cuma günü olarak Rumî mali takvimin yılbaşı kabul edildi. Bu tarihten sonra çift takvim uygulaması başladı. Rumî takvimdeki ayların adları ise şöyleydi:

Kanun-ı Sani

Şubat

Mart

Nisan

Mayıs

Haziran

Temmuz

Ağustos

Eylül

Teşrin-i Evvel

Teşrin-i Sani

Kanun-ı Evvel