Sosyal sigorta sisteminde sağlığında sigortalı, ölümü sonrası hak sahibi olarak nitelenen aile bireyleri sosyal korumaya alınır. Sigortalının sağlığında geçimini sağladığı eşi, çocukları, anne ve babası sigortalının ölümüyle birlikte gelir kaybı yaşar. Sigortalının ölümü sonrası bu yakın aile fertleri için bir sosyal tehlike meydana gelir. Dolayısıyla ailenin maddi destek ihtiyacı oluşur.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, Türk toplumunun aile ve sosyal yapısını gözeterek, sigortalının ölümü sonrası geçimleri sigortalı tarafından sağlanan veya ileride sağlanması muhtemel olan aile fertlerinin geleceklerini güvence altına almak amacıyla ölüm sigortasına yani ölüm aylığı bağlanması düzenlemesine yer vermiştir. Belirtelim ki; ölüm aylığını düzenleyen Kanun maddesi çeşitli tarihlerde değiştirildiği için bir karmaşa yaşanmış ancak SGK tarafından düzenlenen Yönetmelik değişikliği ve genelge değişikliği ile birlikte bir standart birliğine ulaşılabilmiştir.

Belirtelim ki, ölenin aile bireylerine ölüm aylığı bağlanabilmesi için ölenin ya emekli olması ya en az 1800 gün priminin bulunması ya da SSK’lı iken ölmüşse beş yıl sigorta ve borçlanma hariç 900 gün primin olması gerekiyor.

Hak sahiplerinin ilki dul karı veya dul kocadır. Ölüm aylığı bağlanması dul olması yeterlidir. Dul karı veya kocanın evlenmesi halinde ölüm aylığı kesilecektir.

İkinci sıradaki hak sahipleri erkek çocuklardır. Erkek çocukların 18 yaşına kadar orta öğrenim görmesi halinde 20 yaşına kadar yükseköğrenim görmesi halinde ise 25 yaşına kadar ölüm aylığı alma hakkı bulunuyor. Bunların SSK’lı çalışması da 2018/Nisan ayından bu yana ölüm aylığı almasına engel değildir.

Üçüncü sıradaki hak sahipleri kız çocuklarıdır. Yaşına bakılmaksızın sigortalı çalışması olmayan, kendi emekli maaşı bulunmayan, evlenmemiş, boşanmış ya da dul kalmış kız çocukları ölen anne ve baba üzerinden ölüm aylığına hak kazanır. Öğrenim görmesi halinde 25 yaşına kadar SSK’lı çalışması da ölüm aylığı almasına engel olmaz.  

Dördüncü sıradaki hak sahipleri ise cinsiyet ve medeni haline bakılmaksızın malul çocuklardır. Malul çocukların sigortalı çalışmaması ve kendi emekli maaşı bulunmaması şartıyla evli de olsalar, ölen anne ve babadan dolayı malul çocuk ölüm aylığı alma hakları bulunuyor.

En son sıradaki hak sahipleri ise ölenin anne ve babasıdır. Anne ve babaya aylık bağlanması için üç şart aranıyor. İlk şart ölenin eş ve çocuklarına aylık bağlandıktan sonra artan bir hissenin bulunması gerekiyor. Anne ve baba 65 yaşından büyükse artan hisse yoksa bile ölüm aylığı bağlanıyor. İkinci şart anne ve babanın kendi sigortasına bağlı bir emekli maaşının olmamasıdır. Son şart ise kişi başına düşen gelirleri toplamının asgari ücretin asgari geçim indirimi hariç net tutarını yani 2019 yılı için 1.829 TL tutarı aşmamasıdır.

Geçmiş yıllarda ölen sigortalılar için geçmiş yasa hükümleri gereği aylık bağlanamamış olsa da bunların bu saydığım şartları sağlaması halinde SGK’ya ölüm aylığı bağlanması için yazılı dilekçe vermeleri halinde kendilerine ölüm aylığı bağlanacaktır.