Tarih boyunca şehrin kalabalık pazar yerlerinde ve özellikle cami yakınlarında bulunan hamamların kapıları edeben kapalı olurmuş. Hamamın bulunduğu yeri asılı peştemallerden anlarmışsınız. İçerisi gelen geçen tarafından, kazaen bile olsa görünsün istenmezmiş. Binanın önünde asılmış futalar ve peştamallar, dükkanlar arasında kalan hamam kapılarını işaret edermiş. Hamama gelenler önce bir rüzgarlıktan geçer, daha sonra soyunmak için ayrılan bölümde (camegâh) üstbaşını çıkarır ve esas girişin karşısında bulunan kapıdan 'soğukluğa' geçermiş. Vücudu sıcağa alıştırmak için bir müddet burada kalınır ve sonra hamamın yıkanma kısmı olan sıcaklığa girilirmiş. Yani her işimiz bir edeb dairesinde yapılırmış.

Avrupa pislikten çeşitli hastalıklarla kırılırken bizde böyle bir temizlik/sağlık irfanı (kültürü) varmış.

Avrupa’ya şemsiye 1700’lü yıllarda girmiştir. Neden biliyor musunuz; sokakta yürürken başlarından aşağı bir lazımlık dolusu şirfıntı boca edilme korkusundan.. Yağmurdan, güneşten korunmak sonraki çabaları. Çünki evlerde tuvalet ve hamamlık olmadığı gibi yapıp ettiklerini pencerelerinden sokağa dökerlermiş..

Hamam sefaları tarih oldu

Bir zamanlar İstanbul'da 300'den fazla hamam varmış. Şimdi ancak iki elin parmakları kadarı çalışır vaziyette. Onlar da turistlere hizmet veriyor. Ayasofya Hamamı ise “Halı Müzesi” olmaktan geçen sene kurtarıldı. Tarihi yarımadayı gezecek olsanız, tarihi camilerin yanıda civarında yüzlerce yıkık, harabeye dönmüş, onun bunun elinde ardiye olmuş hamamlar görebilirsiniz.

Anadolu’da halkımızın halâ gittiği hamamlar var ama, büyük şehirlerde bu bin yıllık medeniyet simgesine rağbet kalmadı. Yeni nesiller “hamam”ı turistik bölgelerin otellerindeki “Türk Hamamı” adı altındaki taklitlerden biliyorsa biliyor.
Annelerin oğullarına kız beğendikleri hamam sefaları tarihe karıştı.

Biliyor musunuz, abdest zaruretine ait geleneği sürdürerek sabah ezanı kapılarını açan İstanbul’a sadece bir hamam kaldı. Ünlü Kasımpaşa Hamamı..

Konya'da keçeci esnafı düşünülerek inşa edilen Keçeciler Hamamı keçeci atelyesiyle iç içe inşa edilmiş.. Bir tarafta halk yıkanıyor diğer bölümde keçeciler keçe yapıyorlar. Sonra terli ve yorgun esnaf hamama giriyormuş.

Hürrem Sultan Hamamı

Mimar Sinan’ın inşa ettiği Haseki Hürrem Sultan Hamamı (1556 – 1557) arasında yapıldı. Cumhuriyet’le birlikte cezaevi yapılan hamam, dönem dönem kağıt deposu ve benzin deposu olarak da kullanıldı. 1957 – 1958 yıllarında onarıldı ve 2008 yılına kadar Halı Müzesi ve satış yeri yapıldı. Nihayet zamanımızda özenli bir restorasyonlan sonra asli hüviyetine döndürülmüş ve geçen yıl bütün dünyaya örnek bir Osmanlı Hamamı olarak hizmete girdi.

Bu kelimeler de tarih oldu...

Artık “camegâh, ılıklık, soğukluk, halvet, kurna, külhan, cehennem, göbektaşı, dellâk, natır, futa, hamamotu” gibi hamam kültürümüze ait kelimeler de kayboldu. Bakın bunlar ne demekti:

Camegâh: Soyunma yeri

Ilıklık: Hamamın sıcak bölümüne girmeden önce ortama alışmak için bir süre kalınan kubbe altı.

Soğukluk: Yıkananların sıcak ve buğudan bunalıp da ferahlamak için çıktıkları bir diğer kubbe altı.

Halvet: Eş dost muhabbet etmek için bulunulan yer. Çoğu hamamda soğukluk bu işi de görürdü.

Dellâk: Erkekler kısmında hizmet veren kese yapan hamam görevlisi.

Natır: Hanımlar kısmında hizmet veren kadın hamam görevlisi.

Cehennem: Hamam ateşi

Külhan: Hamamın ateşinin yakıldığı yer.

Kurna: Yıkanmak için 2 musluktan sıcak ve soğuk akan suyun doküldüğü minik mermer havuz.

Göbektaşı: Yıkanma bölümünde tam altına külhanın denk geldiği, üzerine çıkıp yatılarak ter dökülen yer.

Peştemal: Hamamda yıkanırken erkeklerin göbekten, hanımların göğüs üstünden itibaren sarındıkları edeb örtüsü.

Futa: Yıkanma işlemi bittikten sonra ıslak peştamalin çıkarılarak sarınılan diğer edeb örtüsü. (Futa ve peştemal hamamın sunduğu hizmettir)

Hamamotu: Edeb yerlerinin temizlenmesinde kullanılan, bir tür kimyasal çamur. Sürülür, bir süre kuruması beklenir. Sonra yıkanılarak temizlik işi bitirilirdi.