Hazırlayan: Süleyman Önsay

Bu münasebetle kurban ibadeti ile ilgili olarak şu önemli noktayı tekrar vurgulamakta yarar görüyoruz. Kurban edilecek hayvanı başı yerine kuyruğundan çekerek kesim yerine götürmek ne kadar hatalı ve yersizse, kurban kesme konusuna da sadece “Vacip mi? - Sünnet mi?” noktasından bakmak ve yorumlamak o denli yanlış ve sığ bir yaklaşımdır.
Çünkü, kurban kesme eylemi Hz. Âdem’in (a.s.) oğulları ile başlamış (1), Hz. İbrahim ve İsmail (a.s.) da onların kesme ve kesilme emrine uyarak teslimiyet ve fedakarlık göstermeleriyle de doruğa ulaşmıştır(2). Hz. Peygamber Efendimiz’e kadar tüm dönemlerde dinî yaşantının içinde yerini alan ve Peygamberimizce de “Kurban kesiniz çünkü o babanız İbrahim’in (a.s.) sünnetidir” (3) buyurularak eda edilen bu ibadet, görüldüğü gibi Hz. İbrahim’den (a.s.) beri devam eden dinî bir motiftir.
Yine kurbanı sadece bir sosyal yardımlaşma vesilesi olarak görüp onu kesmeyip bedelini hayır olarak şu veya bu felâketin mağdurlarına veya herhangi bir muhtaçlık konumu olan bir başka yere göndermek; çıplak kalmış çaresiz kişiler için onlara bayraktan elbise dikerek giydirmek gibi sağduyudan uzak bir yaklaşımdır. Evet, ulusların bayrakları kumaştan yapılır ama artık onlar bir kumaş parçası değildirler ve kumaş olarak da kullanılamazlar. Onlar, ait oldukları ulusların tüm değerlerinin sembolüdür. Bunun dışında herhangi bir amaç için hiçbir şeye indirgenemezler. Muhtaç insanların giyimi için o toplumun insanlarına başka fedakârlıklar düşer. İşte KURBAN da aynen böyle olup, yeryüzündeki tüm mü’minlerce hep bir yürekten ve hep bir ağızdan her şeyi Allah için feda etmeye hazır olmanın yılda bir kez sembolik olarak ümmet ölçeğinde yaşanmasıdır. Yüce kitabımızda buyurulduğu gibi “Şüphesiz benim namazım, kurbanım, hayatım ve ölümüm hepsi âlemlerin Rabbi Allah içindir”(4) diyerek tereddütsüz teslimiyet bilincini ve gerektiğinde O’nun için her şeyi feda edebilme duygusunu Muhammed ümmeti olarak yudum yudum özümleyebilmektir.
Peki “Kurbanın vacip veya sünnet olma konumu” ile ilgili boyutu nedir? İşte o husus kurban kesebilecek durumda olup da kesmeyenlerin durumu ile ilgili olarak Efendimiz döneminden yıllar sonra müçtehid imamlarımızca (r.a.) yapılan yargı yorumudur (içtihadıdır). Kurban ibadetinin neticesi ile yani ahirette göreceği karşılık ile ilgili bölümüdür. Yani olayın Allah’a ve öteye dönük kısmıdır. Bizlere düşen ise kurban ibadetine tek yönüyle değil, bütünüyle yaklaşmak ve bakmaktır.
İnanan insan, son nefesine kadar,  Allah’ın rızasını kazanabilmek için O’nun razı olmadıklarını O’nun için feda etme, O’nun emrettiklerini de her şeye rağmen yerine getirme teslimiyetini göstermek, yani KULLUK yapmak konumundadır.(5) İşte yılda bir kez mü’minler kurbanlarıyla, bu inancın, bu kararlılığın, bu göreve sadakatin simgesel ifadesini yaşar ve yansıtır. Bugünlerde kurban kesecek maddi gücü olmayan fakir mü’minler ne yapar, denirse; bunun cevabı Kâinat’ın Efendisinden.
Bir Sahabi sordu:
“Ya Resulallah, ne buyurursun? Sütünden faydalanayım diye bana verilen bir koyundan başka bir şeyim yok. O’nu kurban etmeli miyim?
Resulullah (s.a.v): “Hayır, kesecek başka hayvanın yoksa, (kendi) saçlarını kestirir, tırnaklarını keser, bıyıklarını kırptırır, muayyen yerlerdeki kılları traş edersin. İşte bunlar, Allah nezdinde senin tam kurbanın olur” buyurdular. (6)
Görülüyor ki kurbanda asıl olan; mü’minin, varsa temsilen hayvanını keserek, yoksa vücudundan atılması gereken unsurları bu duygu ile kesip atarak TESLİMİYET VE FEDAKÂRLIK BİLİNCİNİ SEMBOLİK OLARAK YAŞAMASIDIR. Hayır yapmak kurbana bedel olabilecek olsaydı, herhalde Efendimiz’in de bu sahabiye hayvanını kesme ama onun yerine sütünden dağıt, demesi gerekmez miydi?
Bir Müslüman, “..kurban kesmekle Allah’ın emrine boyun eğmiş ve kulluk bilincini koruduğunu canlı bir biçimde ortaya koymuş olur.” Ve yine bir Müslüman, kurban ibadetiyle “Hz. İbrahim ile oğlu İsmail’in Cenab-ı Hakk’ın buyruğuna mutlak itaat konusunda verdikleri başarılı sınavın hatırasını tazelemiş ve kendilerinin de benzeri bir itaate hazır olduğunu simgesel davranışla göstermiş olmaktadır.” (7) Görülüyor ki KURBAN, hep bir yürekten ve hep bir ağızdan mü’min olarak her şeyi Allah için feda etmeye hazır olmanın yılda bir kez sembolik olarak ümmet ölçeğinde yaşanmasıdır. Aynı zamanda bu günlerde ifa etmiş olduğumuz kurban ibadeti, adeta “Ölümden yapılmış canlı bir konuşma” olup bizlere şu mesajı vermektedir:
“‘Bunu gör, buna tahammül et. Ve gerçeği anla. Kurban bir semboldür. Aslında her gün, senin için, nice varlık kurban olmaktadır. Ama sen de bunun dışında değilsin. Öyleyse neye adandığını araştır ve bil’ demektir kurban. Kurban, ölümden yapılmış, böylesine canlı bir konuşmadır.” (8)
Kâinat tüm varlıklarıyla zerresinden küresine kadar insanoğluna adanmış, onun hizmetine tahsis edilmiş ve onun emrine ram edilmiş iken; insanoğlu da Rabbine kulluk göreviyle sorumlu kılınmış ve O’na adanmıştır. (Zâriyat, 56) O halde insan her anında niçin yaratıldığını ve kime adandığını bilecek ve bu bilinçle yaşayacaktır. Zatına kullukla adandığı Rabbinin daima huzurunda bulunduğunu unutmayacaktır:
Öyle buyurdu Yüce Mevlamız:
“İnsanı biz yarattık ve elbette içinden geçenleri biliriz; sağında solunda oturmuş alıcılar alıp kaydederken biz ona şah damarından daha yakınız.
O hiçbir söz söylemez ki; yanında çok dikkatli bir gözetleyici olmasın!” (Kaf, 16-18)
Bu nedenle “..yaptığımız her hareketin, söylediğimiz her sözün, sağımızda veya solumuzda kaydeden katipleri bulunduğunu ve bizim hesabımıza deftere işlendiğini ve Allah’ın katına çıktığımız gün onun hiçbir kırıntısının zayi olmayacağını bilip göz önünde bulundurarak yaşamamız..” gerekmektedir. (9)
Hutbemizi bu husustaki duygularını okuyucularıyla paylaşan bir yazarımızın yıllar önceki şu tesbit ve çağrısıyla bitirelim: “Kurban (koç) sevilenlerin, bağlanılanların, ‘asla onsuz yapamam’ denilenlerin simgesidir. Bu yüzden şu yorumun hiç hafife alınmaması gerektiğini düşünürüm: ‘Kimdir senin İsmail’in? Kendin bileceksin. Sevdiklerin olabilir, işin, rütben, mevkiin vs. olabilir. Eğer Allah’a yakın olmak istiyorsan, kendi İsmail’ini bulacak, onun yerine kurban keseceksin. Yoksa yalnızca adet olsun diye koyun kurban etmek kasaplıktır.’ (Ali Şeriati)” (10)

1) Mâide, 27.
2) Saffat Sûresi, 102-111,
3) Elmalılı M.Hamdi Yazır, Hak Dini Kur’an Dili, c.8,s.6201.
4) En’âm, 162.
5) Hicr, 99.
6) Taç, c.3, s.208, Hadis no: 335
7) Komisyon, İlmihal, T.D.V. , c.2 , s.1/6
8) Sezai Karakoç, “Dirilişin Çevresinde” (Diriliş Yay., 4. Bas., İst., 1988, s. 11-13
9) Seyyid Kutub, Fızılal-il Kur’an, c.14, s.27-28
10) Haşmet Babaoğlu, Vatan Gaz., 21.01.2005.