Halk arasında “zengin” ya da “padişah” hastalığı olarak da bilinen gut hastalığının, genellikle yeme-içme alışkanlıkları yüzünden ortaya çıktığı düşünülür. Geçmişte bazı padişahların bundan vefat ettiği söylenir. Halbuki gut hastalığı; sadece yeme ve içme ile ilgili bir hastalık değildir. Fukarada da olur. Kişinin metabolizmasında bozukluk olması, çeşitli hastalıklar ya da yeme alışkanlığındaki düzensizlikler neticesinde de gelişebilir.

Erkeklerde özellikle 30 yaşından sonra görülen gut hastalığı, menopoz sonrası kadınlarda da sıkça görülebilir.

Ürik asit hastalığı

Gut hastalığı sebep olduğu durumlar dikkate alındığında romatizma hastalığı sayılmasına rağmen aslında bir metabolizma hastalığıdır.

Sağlıklı bir vücutta, vücuttan atılması gereken maddeler, ürik aside dönüştürülerek vücuttan uzaklaştırılmaktadır. Özellikle protein yapısındaki maddelerin vücuttan atılım şekli olan ürik asitlerin atılmasında bir sorun varsa ya da çok fazla üretimi söz konusu ise vücutta birikir ve kanda oranı artar.

Ürik asidin kandaki normal sayılabilecek en yüksek düzeyi 7 mg/dl’dir. Gut hastalığında ise bu düzey 7-9 mg/dl’ye ulaşmaktadır. Yapılan tetkiklerde sadece ürik asidinin yüksek çıkması, gut hastalığının olduğu anlamına gelmemektedir. Eklemler için film çekilmesi, eklemlerden sıvı alınması gerekebilir.

Ürik asidin eklemlerde birikmesi sonucu iltihaplanmalar oluşur ve buna “gut hastalığı” denir.

Çok fazla miktarda ürik asit, vücutta özellikle eklemlerde bazen de böbreklerde birikmektedir. Böbrekte birikmesi, taş hastalığına yol açabilir ya da taş oluşturmadan da böbrekleri harap edebilmektedir.

Gut hastalığı belirtileri

Gut hastalığı genellikle sabaha karşı eklem ağrıları ile kendini göstermektedir.

-En sık görülen gut hastalığı belirtisi başlıkta da işaret ettiğimiz gibi sol ayak başparmağında ağrıdır.

-Eklemler şişer ve ağrılar başlar. Genellikle sabaha karşı vücutta asit iyonları biriktiğinde meydana gelir.

-Gece, ağrılar sebebi ile uyanmalar yaşanabilir.

-Eğer böbreklerden kaynaklanan bir gut hastalığı var ise; karın ve bel ağrıları, idrarda kan, taş gibi belirtiler de olabilir.

-Ağrıların kronikleşmesi, sürekli şişen eklemlerde deformeler yapabilir.

Gut ataklarını tetikleyen sebepleri şu şekilde sıralayabiliriz:

-Alkol ve sigara

-Aşırı kırmızı et, kızarmış yumurta tüketimi

-Ani, şiddetli hastalıklar

-Yanlış diyet uygulanması

-Eklem travmaları

-Aspirin, idrar söktürücü ilaçlar

-Cerrahi operasyonlar

AKUT ATAK: Eklemde ani başlayan sıklıkla 5-10 gün süren şişme ve ağrı.

KRİTİK DÖNEM: Şikayetlerin olmadığı, tamamen iyileşmenin olduğu bir dönem ve bunun ardından tekrar şiddetli alevlenme.

KRONİK GUT: Pek çok alevlenmeden sonra, hastalık içinde tedavi edilmediği takdirde kronikleşir ve bir veya daha fazla eklemde kalıcı ağrı, şişlik ve hareket kısıtlılığı oluşur. İltihaplı eklem romatizması ile karışabilir.

TOFÜSLÜ GUT: Tofüs denilen ürik asit kristallerinin bir araya toplanarak cilt altında ya da dokularda çökmesi ile oluşan birikintilerin olduğu dönem.

Gut hastalığı ilerledikçe ürik asit kristalleri eklem ve eklemlerin çevresindeki dokularda birikim yapmaktadır. Bu kristallerin aşırı birikimlerine ”tofüs” denilmektedir. Özellikle ayak başparmağının birinci tarak kemiğinde sık görülür.

Bunun dışında el, dirseklerin yanında, parmakların üstünde, büyük eklemlerde de ortaya çıkabilmektedir.

Herkesi aynı şekilde etkilemez

Bazı insanlar hayatları boyunca bir tek atak geçirirler ve bundan başka hiçbir problem oluşmaz. Bazılarında ise zamanla eklemlerde hasara ve ağrıya yol açan şiddetli kronik ataklar görülür. Gutun kesin kür sağlanan bir tedavisi yoktur ancak iyi bir tedavi ile tamamen hastalık önlenebilir.

Neleri yiyecek ve yemeyeceksiniz

Gut hastalığında kesinlikle alkol tüketilmemelidir. Bunların dışında, gut hastalarının aspirin türü ilaçları kullanmaması gerekir. Ağır yemekler almış ise gece ağrılar artabilir.

Azar azar ve sık sık beslenmek, ara öğün kaçırmamak ve hafif tempolu yürüyüş gerekmektedir. 

Dalak, işkembe, yürek, sucuk, pastırma, salam, sosis, ördek ançüez (balık ezmesi), sardalye, kabuklu deniz ürünleri, ördek eti, kaz eti, küçük balıklar ve tam yağlı peynirlerin tüketilmemesi tavsiye edilmektedir.

Yağı az olan kuzu eti, dana eti, hindi, tavuk ya da balıketi tüketimi abartmadan olmalıdır.

Baklagillere dikkat

Gut hastalığında mercimek, kuru fasulye, nohut gibi baklagillerin bir öğünde en fazla 6-7 yemek kaşığı yeterlidir. Ispanak, karnabahar gibi sebzelerin 8 yemek kaşığı kadar, bezelye, mantar ve 2 yemek kaşığı yeterlidir. Diğer sebzelerden istenildiği kadar tüketilebilir.

Maya ve kuruyemişler yasaklılar arasındadır.

Nane, maydanoz, sirke tüketilebilir. Meyvelerde hiçbir sıkıntı yoktur.

Tam yağlı süt ürünleri, tam yağlı yoğurt ve karbonatlı yiyeceklerden esmer ekmekler, çavdar yulaf, tam taneli ve kepekli ürünlerden kaçınmalısınız.

Gut hastalığında kızarmış yumurta önerilmemektedir. Ancak iki günde bir, rafadan veya haşlanmış bir adet tüketilebilir. Margarin, tereyağı, katı yağlar ve iç yağlar en büyük yasaklılar listesindedir.