Orhan AYSEZEN  yeniakit.com.tr

G7 ülkeleri, AB ve Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası tarafından Çernobil’deki tehlikeleri azaltmak için çalışmalar başlatıldı. 1995'te başlayan projeler bugüne kadar sürdü. 2004 yılında 4. reaktörü kontrol altına almak için başlayan proje bitti. Projedeki tek Türk firması Okyanus Grup olurken patlamanın olduğu 4. reaktör çelik kafesle kapatıldı. Kafes malzemesini Türkiye sağladı. Reaktörün tamamen etkisiz hale gelmesinin 100 yılı bulması öngörülüyor.

Nükleer Güvenlik Hesabı

Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası'nın (EBRD) geçtiğimiz günlerde yaptığı açıklamaya göre; 1993 G7 zirvesinde EBRD bünyesinde çok taraflı bir fon olan, "Nükleer Güvenlik Hesabı" oluşturulması kararlaştırıldı. Bulgaristan, Litvanya ve Rusya'daki bazı projeler iyileştirilirken programa Çernobil de eklendi.

Bazı kaplama planları ilk aşamada hayata geçirildi, 1998 ve 1999'daki acil tamirler çöküşün önlenmesi ve stabilizasyon açısından olumlu sonuç verdi.

Radyoaktif suyun sızmasının önlenmesi gibi acil konular yanında tesisin kaplanması gibi uzun vadeli çözüm arayışları da devam ediyordu. Sonunda hafif bir kemer tipi kaplama yapılması tercih edildi. Adına "Yeni Güvenlik Kaplaması" denildi.

Yeni güvenlik kaplaması...

Yeni kaplama kazanı, 4. reaktörün alanını örtecek ve koruyacaktı. Sığınaktan 300 metre uzakta parçalar halinde toplanıp yerine kaydırılacaktı. Planlamaya göre kaplama 100 yıl dayanacaktı.

Yeni Güvenlik Kaplaması yerel taşeronlar ve dünya çapındaki tedarikçilerin işbirliğiyle inşa edildi. Yapısal unsurlar İtalyan şirketi Cimolai, kaplama Okyanus Grup tarafından Türkiye'den sağlandı ve temel vinç sistemi ise Amerikan şirketi PAR tarafından geliştirildi.

Kaplamanın yerleştirilmesi savrulma olarak tanımlanan daha önce benzeri görülmemiş bir sistemle yapıldı. EBRD açıklamasına şöyle devam etti:

"Yeni Güvenlik Kaplaması bugüne kadar üretilmiş en büyük hareket edebilen kara yapısı. 16 dev çelik çatı desteği bir uçtan bir uca uzanıyor. Beş yüz binden fazla özel yapım cıvata ile bir araya getirilen bu yapı; kaplamanın, vinçlerin ve diğer söküm ekipmanlarının bağlandığı omurgayı oluşturuyor. Kaplama 108 metre yükseklikte ve 162 metre uzunluğunda. 257 metre açıklığa sahip kaplamanın 100 yıl ömrü var. Yapının genel maliyeti 1.5 milyar avro oldu. 45 hükümet ve EBRD'nin kendi kaynaklarından sağladığı 498 milyon avro ile Çernobil bölgesinin güvenliği sağlandı. Burada maliyet önemli, ancak sorunun çözülememesinin maliyeti kıyaslanmaz bir şekilde daha yüksek olacaktır."

EBRD'ye göre Okyanus Grup'un katkısıyla gelinen aşama 30 yıllık bir sürecin sonunu işaret ediyor. Ancak Çernobil kazasının mirasının tamamen etkisiz hale getirilmesi için yapılacak başka projelerin olduğu da açıklandı.

Mikhail Gorbaçov, "Sovyetler'i bitiren benim perestroyka ve glasnostumdan daha çok Çernobil faciasıdır." açıklaması yapmıştı.