Ahmed Ticani

Ahmed Ticani

Din Adamı Ahmed Ticani kimdir?

Ahmed Ticani, 1737 yılında Cezayir’in Tilimsan (Tlemsen) bölgesindeki Ayn-ı Mâdî kasabasında dünyaya geldi. Asıl adı Ahmed bin Muhammed bin Muhtâr Ticânî Magribî’dir. Künyesi Ebü’l-Abbâs’dır. Ticani on altı yaşında iken Ayn-ı Mâdî’de müderrislik yapan babasını ve annesini veba salgınında kaybetti. Dedesi Seyyid Muhammed, Ayn-ı Mâdî kasabasına gelerek yerleşmiş, Berberî kabilelerinden biri olan Ticân ehlinden bir kadınla evlenmişti. Onun soyundan olan Ebü’l-Abbâs Ahmed’e, bu yüzden Ticânî olarak anılmaktadır. Soyu, oğulları Muhammed Kebîr ve Muhammed Habîb ile devam etti.

Küçük yaşta ilahsiline başladı. Yedi yaşında Kur'ân-ı kerîmi ezberledi. Yirmi yaşına varmadan dînî ve edebî ilimleri öğrendi. Doğum yeri olan Ayn-ı Mâdî kasabasında eğitimini tamamladıktan sonra, Kur’an, hadis, Maliki fıkhı ve edebi ilimleri Tilimsan’da okuduktan sonra Fas’a gitti. Burada Kadiri, Şazeli, Nasıri tarikatlarının zikir halkalarına katıldı. Fas’ta Şeyh Ahmed Habib b. Muhammed’in, Sahra şehirlerinden Abid’de beş sene süreyle Sidi Abdülkadir b. Muhammed’in hizmetinde bulundu. Sonra Fas, Evyâd ve Cezayir'de bulunan büyük bir şehir olan Tilmsân’a gitti. Tefsîr ve hadîs dersleri verdi. Ahmed Ticani, oradaki âlimlerden istifade ettikten sonra hacca gitmek niyeti ile yola çıktı. Ardından Tunus’a gidip Azvavi Zaviyesi’nde Halveti şeyhi Mahmud b. Abdurrahman’ın sohbetlerine devam etti. Bir sene sonra Gemi ile Mısır'a geldi. Kahire’de Halveti şeyhi Mahmud el-Kürdi ile tanıştı. Şeyhlerle tanışıp tasavvufla meşgul oldu. Kâhire’ye, oradan da 1773 yılında Mekke ve Medîne’ye gittiğinde 36 yaşında idi.

Hac’da iken Hindistanlı Şeyh Ahmed b. Abdullah ile tanıştı. İki aylık beraberliğin ardından vefat eden Ahmed b. Abdullah, Ahmed Ticani’yi yerine halife olarak bıraktı. Medine’de Muhammed b. Abdülkerim es-Semman ile görüşüp kendisinden Semmaniyye icazeti aldı.

İki sene Mekke ve Medîne’de kaldıktan sonra sonra hac kâfilesi ile Mısır'a döndü. Kadirilik, Tevbilik ve Halveti tarikatlarına girdi.

1777 yılında Fas’a gitmek üzere yola çıktı. Bundan sonra Tunus'a ve bilâhare Tilmsan'a geçti. Burada sekiz sene kaldı. İnsanlara Allahü teâlânın emir ve yasaklarını anlattı. Tilmsan’da sohbet ve irşad hizmetleriyle dikkati çeken Ahmed Ticani, faaliyetlerinden kuşkuya kapılan Osmanlı Cezayir Beyi Muhammed b. Osman tarafından tutuklandı. Ardından Cezayir şehirlerinde ikamet etmemesi şartıyla serbest bırakıldı. 1782 yılında Tilmsan’dan ayrılan Ahmed Ticani, bir çok yerleri dolaştıktan sonra, sahra bölgesine gidip Sidiebisemgūn kasabasına yerleşti. Ahmed Ticani aynı sene Sidiebisemgūn’da manevi keşfe nail olduğunu, tarikatına ait evrad ve ezkarın rüyasında bizzat Hz. Peygamber tarafından kendisine öğretildiğini söyler. Olayın gerçekleştiği 1782 yılı Ticaniyye tarikatı mensuplarınca tarikatın kuruluş tarihi olarak kabul edilir. Burada halvete girerek insanlardan uzak durdu ve kimse ile görüşmedi. Devamlı zikir ve ibâdetle meşgul olup fenâfillah mertebelerine kavuştu.

Ahmed Ticânî bilâhare bulunduğu köyden 1789 yılında Fas'a gitti. Fas’a yerleştikten birkaç sene sonra bir müridini Fas Sultanı Mevlay Süleyman’a göndererek Cezayir yönetiminden duyduğu rahatsızlıktan dolayı ülkesine sığındığını ve kendisiyle görüşmek istediğini bildirdi. Mevlay Süleyman Ticani’ye özel konut tahsis etti ve kendisi de müridleri arasına katıldı. Sultanın Ahmed Ticani’ye duyduğu saygı ve gösterdiği itibar Fas ulemasını rahatsız etti. Ulemadan İbn Kiran onun şeyhlik iddiasını yalanladı. Ulemanın bu düşmanca tutumuna rağmen Ticaniyye tarikatı Fas’ta iyice kökleşti. 1814 yılında doğduğu yer olan Ayn-ı Mâdî kasabasıni ziyaret edip Fas’a döndü. Fas’ta ikamet ettiği yaklaşık yirmi altı sene boyunca halifeleri vasıtasıyla tarikatını bütün Kuzey Afrika’ya yaydı.

Ahmed Ticânî Halvetiyye tarîkatına göre insanları terbiye ve irşâd etti. Bu irşâd kendine mahsus olduğundan Halvetiyye'nin Ticânîye kolu ortaya çıktı ve bu tarîkatın Afrika'da İslâmiyet'in yayılmasına büyük hizmeti oldu.

Ahmed Ticani, 1815 yılında 78 yaşında Fas’ta hayatını kaybetti. Mezarı oradadır.

Ticanilik, Cezayir asıllı Şeyh Ahmed Ticani tarafından 1780'li yıllarda kuruldu, Fas ve Senegal gibi ülkelerin yanında bütün Kuzey Afrika'ya yayıldı. Şeyh Ahmed Ticani'nin ölümünden sonra tarikatın liderliğini El Hacı Malik Sy üstlendi. Tarikatın şimdiki şeyhi ise Şeyh Tidiane Sy El Maktum'dur.

Ahmed Ticânî, yetiştirmiş olduğu talebeleri yanında bazı eserler de yazdı. Bu eserlerinden bazıları şunlardır: 
1-Es-Sırrul ebhur fî evrâd-il-Kutb-il-Ekber, 
2-Cevheret-ül-Hakâik fis-salâti alâ Hayr-ü-halâik, 
3-Cevheret-ül-Kemâl fis-salât alâ Seyyid-il-İrsâl, 
4-Hızb-ül-mügnî.