Ataol Behramoğlu

Ataol Behramoğlu

Şair Ataol Behramoğlu kimdir?

Behramoğlu, 13 Nisan 1942 tarihinde İstanbul'un Çatalca ilçesinde dünyaya geldi. Babası yüksek ziraat mühendisi Haydar Behramoğlu, annesi ise İsmet Hanım’dır. İlkokul üçüncü sınıfa kadar Kars’ta öğrenim gördükten sonra ilk, orta ve lise öğrenimini Çankırı’da 1960 yılında tamamladı. İlk şiirleri, aile soyadı ile yani “Ataol Gürus” adıyla Yeni Çankırı, Yeşil Ilgaz, Çağrı gibi yerel gazete ve dergilerde yayınlandı. 

1962 yılında üyesi olduğu Türkiye İşçi Partisinin (TiP) örgütlenme çalışmalarına katıldı.

1966 yılında Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi, Rus Dili ve Edebiyatı bölümünü tamamladı. Üniversite eğitimi sırasında Yapraklar, Dost, Evrim, Ataç gibi dergilerde çıkan şiirleriyle dikkat çekti. Bu dönemin şiirlerini bir araya getiren ilk şiir kitabı “Bir Ermeni General” 1965 yılında Ankara’da Toplum Yayınevince basıldı.

Kitaplaşan ilk çevirisi Anton Çehov'un eseri “İvanov” 1967 yılında basıldı.

Behramoğlu, 1969 yılında yayınlanan “Bir Gün Mutlaka” adlı şiir kitabı ile kuşağının öncü bir şairi olarak kabul edildi.

Gerçek şiir kimliği 1965-1971 seneleri arasında Papirüs, Şiir Sanatı, Yeni Gerçek, Yeni Dergi ve Halkın Dostları’nda çıkan şiirleriyle oluştu. Halkın Dostları’nı İsmet Özel’le birlikte çıkarmaya başlamışlardır. Fakat dergi 12 Mart askeri muhtırasının ardından kapatıldı.

Siyasi sebeplerle 1970 yılında yurt dışında çıkan Ataol Behramoğlu, 1970-1972 yıllarında yaşamını Paris, Londra’da, Sovyet Yazarlar Birliğinin davetlisi olarak 1972’de gittiği Moskova’da 1972-1974 senelerinde sürdürerek dil ve edebiyat konularında çalıştı. Moskova Devlet Üniversitesinde Rus edebiyatı üzerine lisansüstü bir çalışma yaptı. 1974 yılında af yasasından yararlanarak Türkiye’ye döndü.

Yurt dışında bulunduğu sırada yazdığı “Yolculuk, Özlem, Cesaret ve Kavga Şiirleri” adlı şiir kitabı döndüğünde İstanbul’da yayınlandı. Ülkeye dönüşünde 1975 yılında kardeşi Nihat Behram’la edebiyatta yeni toplumcu-gerçekçi anlayışı yansıtan “Militan”dergisini çıkardı.

Muhsin Ertuğrul yönetimindeki İstanbul Belediyesi Şehir Tiyatrolarında dramaturg olarak görev aldı. 1980 darbesi sonrasında dramaturgluk görevinden ayrılmak zorunda kaldı. 1960’lı ve 70’li yıllarda başladığı çeviri çalışmalarını sürdürerek Rus edebiyatından Mihail Lermontov, Puşkin, Maksim Gorki, Anton Çehov gibi şair ve yazarların yapıtlarını dilimize çevirdi.

1979 yılında Türkiye Yazarlar Sendikası genel sekreteri oldu. Rus asıllı Ludmila Denisenko ile evliliğinden kızı Barış o yıl dünyaya geldi.

1976 yılında yayınlanan “Ne Yağmur… Ne Şiirler”, 1978 yılında “Kuşatmada”, 1979 yılında “Mustafa Suphi Destanı”, 1983 yılında “Dörtlükler” gibi şiir kitaplarıyla çağdaş Türk şiirinin önemli temsilcileri arasında yer alan Ataol Behramoğlu 1982 yılında sıkıyönetimce Türkiye Barış Derneğine karşı açılan dava nedeniyle tutuklanarak on ay cezaevinde kaldı. Cezaevinde bulunduğu sırada kendisine Asya-Afrika Yazarlar Birliğinin Uluslararası Lotus Edebiyat Büyük Ödülü verildi. 1983’te sekiz sene hapse mahkum edildi. 1984 yılında ülkeden gizlice ayrılarak Fransa’ya gitti. Bir süre sonra pasaport verilmeyen ailesini de gizlice yurt dışına çıkardı.

Hayatının 1989 yılına kadar süren bu döneminde 1985-1986 senelerinde Paris- Sorbonne Üniversitesi’nde Rus edebiyatı ve karşılaştırmalı edebiyat konularında lisansüstü bir çalışma yaptı. 1986’da Paris’te ressam Yüksel Aslan ile birlikte Fransızca Türk edebiyatı dergisi “Anka”yı kurdu ve yönetti. Birçok ülkede katıldığı toplantılarda konuşmalar yaptı, şiirlerini okudu.

“Ne Yağmur Ne Şiirler” kitabının yeni basımının mahkemece toplatılması ve imhasına karar verilen Behramoğlu bir hafta göz hapsinde tutuldu; kitap daha sonra beraat etti. 1981 yılında “İyi Bir Yurttaş Aranıyor” başlığı altında topladığı şiirler Türkiye’de “siyasal kabare” türünün ilk örneklerinden biri olarak birçok kez izleyiciye sunuldu.

1989 yılına kadar sürecek bu ikinci yurt dışı döneminde, Avrupa ülkeleri başta olmak üzere birçok ülkedeki toplantılarda şiirlerini okudu, konferanslar verdi. Türkiye’ye dönüşünden sonra kültür danışmanlığı ve editörlük yaptı.

1995 yılında başlayan ve 1999’a kadar iki dönem Türkiye Yazarlar Sendikası genel başkanlığı görevini üstlendi.

Şiir üzerine yazı ve denemelerini “Yaşayan Bir Şiir” ve“Şiirin Dili-Ana Dil” adlı kitaplarında topladı. “Lozan” adlı belgesel-müzikli oyunu 1993 yılında Devlet Tiyatrosu’nca sahnelendi. Çocuk edebiyatı, gezi, anı, deneme türlerinde çok sayıda yapıtı yayınlandı.

2002’de Türkiye PEN Yazarlar Derneği “Dünya Şiir Günü Büyük Ödülü”nü aldı.

1992’de İstanbul Üniversitesinde başladığı Rus Dili ve Edebiyatı öğretim üyeliğini 2003’te aynı üniversitede doçent, 2009’da Beykent Üniversitesinde profesör olarak devam ettirdi.

Şimdi İstanbul-Aydın Üniversitesi öğretim kadrosundadır.

2007 yılında Rusya Federasyonunun uluslararası Puşkin Madalyası’yla ödüllendirilen ilk Türk şairi oldu. 2008 yılında şiirlerinden oluşan geniş bir seçmeler kitabı Amerika Birleşik Devletlerinde yayınlandı.

“Rus Edebiyatı Yazıları”, “Rus Edebiyatında Puşkin Gerçekçiliği”, “Rus Edebiyatının Öğrettiği” adlı kitaplarının yanı sıra, 1995’ten günümüze “Cumhuriyet” gazetesindeki köşesinde yayınlanmakta olan makalelerini çok sayıda kitapta topladı.

Yunanca, Macarca, Sırpça, Bulgarca, Azeri Türkçesi ve İngilizcede kitap olarak yayınlanan şiirleri dünyanın belli başlı bütün dillerine çevrilerek dergi ve seçkilerde yer aldı. 1990’lı yıllardan günümüze tüm ülkeyi şiirlerini okuyarak ve konferanslar vererek dolaşmakta olan Ataol Behramoğlu, ünlü müzisyenlerin beste ve yorumlarıyla da milyonlara ulaşan dizeleri, öncü şair ve aydın kimliğiyle çağdaş edebiyatımızın en çok sevilen, ilgi ve beğeniyle izlenen şair ve yazarları arasında bulundu.

Eserleri :

Şiir :
1955 - Her Şey Şiirdir 
1965 - Bir Ermeni General 
1969 - Bir Gün Mutlaka 
1974 - Yolculuk, Özlem, Cesaret ve Kavga Şiirleri 
1976 - Ne Yağmur... Ne Şiirler... 
1978 - Kuşatmada 
1979 - Mustafa Suphi Destanı 
1983 - Dörtlükler 
1983 - İyi Bir Yurttaş Aranıyor (Ankara Sanat Tiyatrosu tarafından oyunlaştırılmıştır.)
1985 - Türkiye Üzgün Yurdum, Güzel Yurdum 
1985 - Kızıma Mektuplar 
1983 - Şiirler 1959-1982 
1987 - Eski Nisan 
1988 - Bebeklerin Ulusu Yok 
1991 - Bir Gün Mutlaka-Toplu Şiirler I 
1991 - Yaşadıklarımdan Öğrendiğim Bir Şey Var-Toplu Şiirler II 
1992 - Kızıma Mektuplar- Toplu Şiirler III 
1993 - Sevgilimsin 
1999 - Aşk İki Kişiliktir 
2002 - Yeni Aşka Gazel 
2007 - İki Ağıt 2008 - Beyaz İpek Gibi Yağdı Kar 
2008 - Okyanusla İlk Karşılaşma 
2008 - Hayata Uzun Veda 

Deneme-İnceleme :
1986 - Yaşayan Bir Şiir (eklerle yeni basım 2007)
1995 - Şiirin Dili-Anadil (eklerle yeni basım 2007)
1996 - Utanıyorum 
1997 - Mekanik Gözyaşları 
1997 - Nazım’a Bir Güz Çelengi (eklerle yeni basım: Nazım Hikmet-Tabu ve Efsane(2008))
1998 - İki Ateş Arasında 
1999 - Kimliğim İnsan 
2000 - Başka Bir Açı 
2001 - Gerçeklik Duygusunun Kaybolması
2001 - Rus Edebiyatı Yazıları 
2001 - Rus Edebiyatında Puşkin Gerçekçiliği 
2003 - Kendin Olmak ya da Olmamak 
2004 - Yeni Ortaçağın Saldırısı 
2005 - Biriciktir Aşk 
2008 - Rus Edebiyatının Öğrettiği 
2009 - Sivil Darbe 
2010 - Benim Prens Adalarım 

Anı: 
2008 - Aziz Nesin’li Fotoğraflar 

Gezi :
1996 - Başka Gökler Altında (eklerle yeni basım 2010)
2008 - Yurdu Teninde Duymak 

Oyun :
1993 - Lozan 

Mektup:
1995 - Genç Bir Şairden Genç Bir Şaire Mektuplar (İ.Özel'le mektupları)
1997 - Şiirin Kanadında Mektuplar (M.Demirtaş'la mektupları)

Çocuk :
- Yiğitler Yiğiti ve Uçan At Masalı (şiir-masal)
- Dünya Halk Masalları (çeviri-uyarlama)
- Düşler Kuruyorum (kitapta bölüm)
- Mihail Zoşçenko-Lastik Papuçlar (çeviri)

Antoloji :
1987 - Büyük Türk Şiiri Antolojisi (2 cilt(
1997 - Dünya Şiiri Antolojisi ( 4 cilt, Ataol Behramoğlu-Özdemir İnce)
1983 - Çağdaş Bulgar Şiiri Antolojisi(Özdemir İnce-Ataol Behramoğlu, eklerle yeni basım 2008)
2008 - Çağdaş Rus Şiiri Antolojisi(eklerle yeni basım)
2007 - Uçur Diye, Ey Aşk(Tematik Aşk Şiirleri)

Çeviri :
- Anton Çehov-Büyük Oyunlar (İvanov-Orman Cini-Vanya Dayı-Martı-Üç Kızkardeş-Vişne Bahçesi)
- Aleksandr Puşkin-Bütün Öyküler, Bütün Romanlar
- Aleksandr Puşkin-Seviyordum Sizi (şiirler)
- Aleksandr Puşkin-Erzurum Yolculuğu
- Maksim Gorki-Yaşanmış Hikâyeler
- Maksim Gorki-Bozkırda
- İvan Turgenyev-Arefe
- Mihail Lermontov-Hançer (şiirler)
- Jose Marti-Göklerde Eriyip Gitmek İsterdim (şiirler)
- E. Babayev-Nazım Hikmet
- V. Tulyakova-Nâzımla Son Söyleşimiz
- A. Fevralski-Nâzım'dan Anılar
- S. Viladimirov, D. Moldvaski-Mayakovski
- A. M. Şamsuddinov-Türkiye Ulusal Kurtuluş Savaşı Tarihi
- Fyodor Dostoyevski-Puşkin Üzerine Söylev