Oğuzhan Gültekin  Ankara 

Asılsız içerik, vergi vermeme, özgürlük, hakaret, sahte kullanıcı gibi sorunlar nedeniyle uzun süredir Türkiye’de gündem olan ve hazırlanan tasarı ile çeki düzen verilmek istenen sosyal medya platformları, sadece ülkemizin değil dünyanın sorunu oldu. Küresel ekonomide dijital platformların payı her geçen gün artarken, dünyada pek çok ülkenin yönetimi, ana amacı kâr olan bu şirketlerle karşı karşıya geliyor. Yüzmilyonlarca kullanıcısı ve bazı ülkelerin milli gelirini geçen piyasa değerleri ile küresel güç haline gelen Google, Apple, Facebook, Netflix, Twitter gibi BigTech şirketleri; elde ettiği big data ile toplumun davranış kalıplarını ve algısını yönlendirme kabiliyetine sahip olabiliyor.

En büyük sorun denetleme ve vergilendirmede

ABD merkezli online medya hizmetleri sağlayıcısı Netflix, son dönemde içerikleri ile hem dünya da hem Türkiye'de gündem oluyor. Netflix, sosyal medya platformlarından farklı olarak yapımlarının içeriklerinin yerel otoriteler tarafından denetlenmesi ve vergilendirmeyle ilgili sorunlarla gündeme geliyor. Netflix'in geçen yıl sonu itibarıyla Türkiye'de aktif 1,5 milyon abonesi bulunuyor. Netflix'in en fazla ücretli abonesinin olduğu ülke sıralamasında Türkiye, 23 ülke arasında 18. sırada bulunuyor. Listenin ilk üç sırasını 61 milyon aboneyle ABD, 15 milyonla Brezilya, 13 milyonla Birleşik Krallık oluşturuyor. Netflix, bu yılın ilk çeyreğinde sadece Türkiye'deki aboneliklerden 53 milyon dolar, ikinci çeyrekte 56 milyon doların üzerinde gelir elde etti. Netflix, 23 ülkede yılın ikinci çeyreğinde 5,6 milyar dolar gelir sağladı.     

Nefret söylemi ve sahte hesaplar

2019'da 3,5 milyar dolar gelir elde eden Twitter'ın gelir kaynaklarının yüzde 86,5'ini reklam gelirleri, yüzde 13,5'ini ise veri lisansları ve diğer unsurlar oluşturdu.     

Twitter, yıllar içinde gelirlerini artırsa da platformdaki nefret söylemlerinin ve sahte hesaplar aracılığıyla çeşitli amaçlara yönelik yapılan girişimlerin önüne geçecek etkili bir güvenlik sistemi geliştiremedi.     

Platform belli aralıklarla siyasi amaçlara hizmet eden, bazı ülkelerin hükümetleriyle ilişkili olduğunu duyurduğu çok sayıda hesabı kapatsa da bu yöntem etkili bir çözüm yolu olmadı.

Ticari ve siyasi kötü amaçlı kullanım

Sosyal medya devlerinden Facebook ise geçen yıl 70,7 milyar dolar gelir sağlarken, gelirlerinin tamamına yakınını (yüzde 98,5) reklam servislerinden oluştu. Instagram, Messenger ve WhatsApp'ı da bünyesinde barındıran şirket, yapay zeka, kripto para gibi alanlarda çok sayıda yatırım yapıyor. Reklam servislerinin siyasi ve ticari olarak kötü amaçlı kullanımı sebebiyle sık sık gündeme gelen Facebook, 70,7 milyar dolarla sosyal medya platformları arasında en çok gelir elde eden şirket oldu.     

İngiltere merkezli We Are Social sitesinde yayımlanan ‘Digital 2020’ raporuna göre 7,8 milyara ulaşan dünya nüfusunun 5 milyar 190 milyonu mobil telefon, 4 milyar 540 milyonu internet ve 3 milyar 800 milyonu aktif sosyal medya kullanıcısı konumunda. Kullanıcılar günde ortalama 6 saat 43 dakikalarını internette geçirirken, bunun 2 saat 24 dakikasını sosyal medya platformlarında harcıyor. Türkiye ise günlük 2 saat 51 dakika sosyal medya kullanımı ve 7 saat 29 dakika internet kullanım ile dünya ortalamasının üzerinde yer alıyor. Dijitalleşmenin baş döndürücü bir hızla büyümesi ticaretin ve reklam mecralarının da değişimini beraberinde getirdi. Araştırmaya göre geçen yıl mobil cihazlarla bir ürün alanların sayısı dünya nüfusunun yüzde 52'si oldu. E-ticaretin toplam değeri ise 3,4 trilyon dolara ulaştı.