Bağımsızlığının 13. yılını kutlayan Kosova’da geçtiğimiz hafta erken seçim yapıldı. Ülkeyi seçimlere götüren süreç ve sonrası, maalesef Türk medyasında yeteri kadar yer almadı. Kosova üzerinde bazı devletlerin operasyonları devam ediyor. Özellikle Türkiye’nin bölgedeki etkinliğinden rahatsız olan devletler bu etkinliği kırmak için çeşitli stratejiler uyguluyor. Kosova ile Türkiye arasında tarihi köklü bağlar var. Stratejik bir öneme sahip. Türkiye’nin hem siyasi olarak hem iktisadi olarak Kosova’yı ihmal etmesi düşünülemez. Gelecekte daha sağlam köprüler kurulması için de kültürel işbirliğinin de güçlü bir şekilde gerçekleştirilmesi gerekiyor. Osmanlı bakıyesi olan Türkiye’nin bölgedeki varlığı iki ülke için de istikbale yönelik stratejik önem taşıyor. Biz de bu sebeple Kosovalı Gazeteci Yazar Raif Kirkul ile hem Kosova’nın Bağımsızlık sürecini hem de yakın zamanda gerçekleşen seçimleri konuştuk.

Kosova Cumhuriyeti 13 yaşında.  Kosova’nın Bağımsızlık mücadelesi nasıl başladı?

Kosova bağımsızlığı süreci 13 yıldan fazla bir zamana dayanır. Yugoslavya Sosyalist Federatif Cumhuriyeti çerçevesinde bir Özerk Bölge olan Kosova, 1981 yılında talebeler gösterileriyle ve en belirgin bir şekilde ilk defa “Kosova Cumhuriyet” sloganıyla bağımsızlık taleplerini ortaya atmıştı. Akabinde de Trepçe Maden Ocağı’nda madencilerin açlık greviyle devam eden bu süreç Miloşeviç rejiminin baskılarıyla devam etmiştir.

Yugoslavya’da demokratikleşme sürecinin başlatılmasıyla birlikte 1989’da 215 Arnavut aydın Kosova’nın özerk yapısının korunmasına yönelik bir belge hazırlamışlardı. Bu belgeyi hazırlayıp imzalayanlar tutuklanmış, 500 kadar aydın ise sorgudan geçirilmiştir. Kosova’da giderek yayılan gösteriler durmamış ve 23 Ocak’ta yeniden protestolar başlamıştı. Demokratikleşme sürecinde Arnavutlar da bölgede yeni partiler kurmuşlardır. Bunların en önemlisi İbrahim Rugova’nın kurduğu Kosova Demokratik Birliği (LDK) olmuştu. 

Sırp anayasasını protesto

Arnavutlar, 2 Temmuz 1989’da Meclis binasının önünde toplanarak yeni Sırp anayasasını protesto etmişti, ardından da Kosova’yı Yugoslavya Federasyonu çerçevesinde “eşit ve bağımsız bir bütün”  ilan eden Kosova Cumhuriyeti anayasası 7 Eylül’de ilan edilmiştir. Sırplar bu duruma karşı çıkmış, Kosova Cumhuriyeti ve Anayasası’nı yasadışı olarak nitelendirmişlerdir. 1989 yılında özerklikleri ellerinden alınan Kosovalılar, 1990 yılında kendilerine özerklik veren Yugoslavya’nın dağıldığını belirterek yedinci cumhuriyet olma isteklerini bağımsızlık talebine dönüştürmüşlerdi. Bununla beraber Kosovalı Arnavut delegeler, Temmuz 1990’da Kosova Parlamentosu’nda Arnavutların bağımsız ve eşit haklara sahip olduğu kararını almış, ardından Sırp yetkililer tarafından verilen kararlar askıya alınmıştı. Böylece 28 Eylül 1990’da, ilan edilen yeni Sırp anayasası ile Kosova’daki özerklik yapısı kaldırılmıştı. 22 Kasım 1990’da ise Arnavut siyasileri 9 Aralık tarihinde Sırbistan’da yapılacak seçimleri boykot çağrısı yapmışlar ve oldukça başarılı olmuşlardı.

Bağımsız Kosova

24 Mart 1999’da başlatılan NATO müdahalesi 78 gün sürmüştür. KFOR’un (NATO Barış Gücü) Kosova’ya yerleşmesinin akabinde, evlerini terk etmek zorunda kalan mülteci Arnavutlar yurtlarına geri dönebilmişlerdi.

1999 yılındaki savaşın sona ermesini, Sırp silahlı kuvvetlerinin Kosova’dan geri çekilmesi ve yerine KFOR’un geçmesi süreci izlemişti. Böylece Kosova’da yeni bir dönem başlamıştı. KFOR’u takiben, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin 1344 sayılı kararı gereğince, Kosova’nın geçici BM yönetimi UNMİK (United Nations İnterim Administration Mission in Kosova) Kosova’daki misyonuna başlamıştı. 2005 yılı itibariyle Kosova’nın kendi Cumhurbaşkanı, Başbakanı, Bakanlıkları ve Parlamentosu vardır. Kosova,  Ekim 2004’te parlamento seçimleri için sandık başına gitmişti ve İbrahim Rugova Kosova’nın ilk Cumhurbaşkanı olmuştu. Kosova, 17 Şubat 2008 tarihinde tek taraflı olarak bağımsızlığını ilan etti. Kosova bağımsızlığını tanıyan ilk ülkeler arasında da Türkiye olmuştu. Bugüne kadar Kosova’yı bağımsız ülke olarak 117 ülke tanıdı. 

Ulusal kahraman

Adem Yaşari gibi mücadelenin önderleri, kahramanları hakkında neler söylersiniz?

 Adem Yaşari, Kosova’nın direnişin ve bağımsızlık sürecinin sembol isimlerinden biridir. Yugoslavya’nın dağılması ile birlikte artmaya başlayan Sırp Milliyetçiliğine karşı, arkadaşları ve ailesiyle birlikte Kosova Kurtuluş Ordusu’nu (UÇK) kurarak, Kosova’nın bağımsızlığının temellerini atmıştır. UÇK içerisinde gönüllü askerleri eğitmiş, aynı zamanda Dreniça Bölge Komutanlığını üstlenmiştir.  Kosova’nın bağımsızlık mücadelesindeki önemli konumu nedeniyle, Sırp askerleri tarafından ailesinin 50’den fazla üyesi ile birlikte şehit edilmiştir. Bu sebeple ulusal kahraman olarak ilan edilmiştir. 

Kosova Cumhuriyeti kurulunca hangi ülkeler destek verdi?

Kosova’yı ilk tanıyan ülke Kosta Rika’dır. Akabinde Türkiye, Amerika Birleşik Devletleri, Arnavutluk, Afganistan, Fransa, İngiltere, Tayvan, Avustralya, Senegal, Almanya, Letonya, Estonya ve İtalya da Kosova’yı tanıdıklarını bildirmişlerdir. Kosova’ya ABD ve AB ülkeleri yanı sıra Türkiye de desteklerini sürdürmektedir.

Kosova ve Türkiye arasındaki tarihi köklü bağlar hakkında ne dersiniz?

Kosova ile Türkiye arasındaki ilişkiler köklü tarihi geçmiş ve dostluk bağları temelinden güç alarak mükemmel düzeydedir ve sağlam temeller üzerinde bugünlere taşınmıştır. Türkiye, her zaman, katıksız bir şekilde Kosova ve Kosovalıların yanında olmuştur. Bu ilişkilerin pekiştirilmesine Kosova’da yaşayan Türk Topluluğunun katkısı da önemlidir. Türk Topluluğu iki ülke arasında köprü rolünü oynamış ve oynamaya devam ediyor.

 Kosova erken seçime gitti yakın zamanda. Seçime gidilme gerekçesi neydi?

 Avdullah Hoti’nin başbakan olarak görev aldığı son hükümetin güven oylaması sırasında, Aşkalilerin Entegrasyonu Partisi Milletvekili Ethem Arifi hakkında işlediği bir suç nedeniyle 1 yıl 3 ay hapis cezası bulunmasını dikkate alan Anayasa Mahkemesi, 22 Aralık 2020’deki kararında Arifi’nin güven oylamasındaki oyunu geçersiz saydı. Anayasa Mahkemesi kararı doğrultusunda 14 Şubat seçimleri ilan edildi.

Dönemin ana muhalefet partisi Vetevendosje Hareketi, hapis cezası kesinleşmiş bir milletvekilinin oy kullanmasının Kosova Anayasası’na aykırı olduğu yönündeki itirazında bulunmuştu.

Sandık değişim dedi

Seçim sonuçlarını nasıl değerlendiriyorsunuz?

14 Şubat 2021 tarihinde gerçekleştirilen Erken Parlamento Seçimleri’nde, oyların yaklaşık 48%’ini kazanan Vetvendosje Hareketi, Kosova’nın tarihi boyunca en yüksek oy oranını elde eden siyasi oluşum unvanını aldı. 

Kosova’da ekonomik sıkıntıların yaşanması, Kosova halkını siyasi bir değişim yaratma yolunu araladı. Kosova’nın kuruluşundan bu yana iktidarı elinde bulunduran askeri kanattan istediğini bulamayan halk, alternatif olarak, Albin Kurti’nin başında bulunduğu ve kendilerine büyük bir ümit atfeden Vetevendosje Hareketi’ne yöneldi.

Bir önceki Kurti Hükümeti’nin düşürülmesinde kilit rol oynayan iktidar ortağı Kosova Demokratik Birliği (LDK) de bu seçimlerde oyların 13%ünü alarak halk tarafından cezalandırıldı. LDK Başkanı İsa Mustafa görevinden istifa ederek parti içi reformların yolunu açmak durumunda kaldı. Lahey Özel Mahkemesi’nde yargılanan liderleri Hashim Thaçi ve Kadri Veseli’nin Kosova Demokratik Partisi (PDK) da 17,4%  oy oranıyla ana muhalefet rolünü üstleneceğini ve iktidar ortağı olmayacağını duyurdu.

Seçimin galibi Vetvendosje Hareketi, topluluklar ve bazı Arnavut partileri milletvekillerin desteği ile hükümeti kurmak için 61 oyu bulacağı beklentisini ifade ediyor. Şimdilik Vetvendosje’nin 56 milletvekili çıkardığı tahmin ediliyor, henüz şartlı ve diasporadan oylar sayılmadığına işaret eden Vetvendosje, bu oylarla milletvekili sayısının daha yüksek olacağı ve hükümetin sorunsuz kurulacağı beklentisini ifade ediyor.

Sonuç olarak: Sandık değişim dedi ve denenmemiş bir partiye şans tanıdı. Vetvendosje, halkın son umudu olarak bu şansı nasıl değerlendirecek göreceğiz.

Kosova’da Türkler mecliste temsil ediliyor mu?

Türk Toplumu bu seçimde de Kosova Demokratik Türk Partisi KDTP 2 milletvekili ile Meclis’te temsil edilecek.

Üretim ve istihdam

Kosova’da Cumhuriyeti Türkiye ilişkilerinin daha ileri gitmesi için neler yapılabilir?

Kosova ile Türkiye ilişkilerinin güçlendirilmesi için günümüze kadar atılmış adımların (serbest ticaret anlaşması, sağlık alanındaki anlaşmalar v.s) uygulanması ve geliştirilmesi gerekmektedir.  Aynı zamanda, Türkiye Cumhuriyeti’nin Kosova’da üretimi ve istihdamı arttırmak amacıyla, yatırımlarının artarak devam etmesi önemlidir.

Kosova’da Cumhuriyeti Türkiye arasında kültürel köprülerin artması için neler yapılabilir?

İki ülke arasındaki kültürel köprülerin artması için Kosova’da faaliyet gösteren  STK’lara proje bazlı destek verilmesi,  bu sayede Türk kültürünün Kosova’da, Kosova kültürünün de Türkiye’de sergilenmesine olanak tanınmalıdır. Bu kapsamda, iki ülkede aynı alanlarda faaliyet gösteren kurumların iş birliği neticesinde, kültürlerin pekiştirilmesi sağlanabilir.