İkinci Dünya Savaşı’nın eşiğinde, dönemin şartları gözetilerek 20 yıllığına imzalanan Montrö Sözleşmesi, 85 yıldır Türkiye’nin elini kolunu bağlıyor. Türkiye’nin, Marmara ve Çanakkale Boğazları üzerindeki denetimini büyük oranda kısıtlayan, ülke ve şehir güvenliği açısından ciddi tehditler doğuran Montrö Sözleşmesi’nin tartışılmaya açılmasını isteyen stratejistler, tarihçiler ve askeri uzmanlar, “İmzalandığı dönemde makul gibi görünen sözleşme, bugünkü büyük ve güçlü Türkiye’ye dar geliyor. Ya iptal, ya revize edilmeli” dedi.
Hakkı Bilir İstanbul
Montrö Boğazlar Sözleşmesi, Türkiye’nin egemenlik haklarına büyük oranda engel oluyor. Marmara ve Çanakkale Boğazları’ndaki gemi geçişlerinde ülkemizin müdahalesini by pass eden Montrö Sözleşmesi içinde bulunduğumuz dönemin şartlarına göre güncellenmeyi bekliyor. Ülkemizin en büyük stratejik gücü olan boğazlarımızdan finansal bir gelir elde edemediğimiz gibi, üniter yapımızı tehdit eden geçişlerde bile müdahale hakkımızı kısıtlıyor. Konu hakkında Akit’e konuşan tarihçiler ve siyaset bilimciler, Montrö’nün egemenliğimizi kısıtlayıcı maddelerinin değiştirilmesi gerektiğini beyan etti.
Mevcut haliyle uygulanması mümkün değil
Tarihçi yazar Süleyman Kocabaş, “Montrö Sözleşmesi 85 yıl önceki şartlara göre düzenlenmiştir. O dönem oldukça makul bir anlaşmaydı. Bugün geldiğimizde durumda aynı şartlara göre uygulanması mümkün değildir. O şartlarda boğazlardan günde bir ya da iki gemi geçiyorken bugün bin gemi geçiyor. Bu anlaşma boğazlar üzerinde tam egemenlik değil yarım egemenlik kurmamızı sağlıyor” dedi. Gemilerin boğaz güvenliğini de tehlikeye attığına işaret eden Kocabaş, “Bu gemilerin geçişlerinin meydana getirdiği tehlike can güvenliğimizi risk ediyor. Boğazların bir kere güvenlik problemi var. En azından boğazların güvenliği için sigorta primi alınabilir. Egemenliğimize de ters bir durum. Kara sularımızdan gemiler geçiyor, biz sadece seyrediyoruz. Bu anlaşma tam egemenlik değil yarım egemenlik” şeklinde konuştu.
Islaha muhtaç bir sözleşme
Siyaset Bilimci Ferhat Çakır, “Bu sözleşme ıslaha muhtaç, günümüz şartlarına dönüştürülmesi gereken bir sözleşmedir. İstedikleri gemiyi geçiriyorlar, hiçbir şey yapmıyoruz. Bu durumda boğazlar üzerindeki tam hakimiyet de söz konusu olamıyor. Süveyş, Panama ve Cebeli Tarık Boğazı kadar önemli bir suyolunun üzerindeyiz. O boğazlara sahip ülkelerin kazandığı paraya bakın, bir de bizim binlerce gemiden alamadığımız tek kuruşu mukayese edin” ifadelerini kullandı. Montrö’nün dönemin şartlarına göre oldukça verimli bir anlaşma olduğunu kaydeden Çakır, “Montrö Sözleşmesi dönem şartlarına göre değerlendirdiğinde büyük bir kazanım. Komisyonlardan vesaire kurtuluyoruz. Dünyanın en önemli suyollarından birinin üzerinde oturuyoruz. Lakin Montrö yüzünden kimseden tek kuruş para alamıyoruz” dedi.