Hakkı Bilir  İstanbul

Türkiye’nin duayen hukukçularından ve dijital ekonomi konusunda geniş kapsamlı çalışmaları olan Prof. Dr. Seyithan Deliduman’la sanal para borsasını konuştuk. Sanal paranın günlük hacminin milyarlarca lira civarında olduğunu vurgulayan Deliduman, sıkı bir denetimin şart olduğunu aksi halde yeni mağduriyetlerin doğabileceğini işaret etti.

3.5 milyarlık hacim

Hocam, kripto paranın ülkemizdeki günlük hacmi nedir?

Öncelikli olarak Türkiye’de 2017 – 2018 yıllarında başlayan kripto para yatırımları, alım ve satım işlemleri günlük ortalama 10 – 15 milyon dolar arasında idi. Ancak hem kullanıcıların çoğalması hem de dijital varlıkların değerlenmesiyle Türkiye’de bugün günlük 3.5 milyar dolar yerli ve yabancı kripto para borsalarında alım – satım işlemleri yapılıyor. Türkiye’de her hafta pek çok kişi kripto para borsalarını ziyaret ediyor. Dünya üzerinde birçok kripto para borsası bulunmakta ve günlük ortalama 350 – 400 milyar dolar civarında işlem hacmine yapılıyor. 2017 yılında bir bitcoin fiyatının 4 bin dolar. Dolar ve TL arasındaki kur farkının 3.50 lira olduğunu varsayarsak bugün gelinen noktada bir bitcoin 58 bin 256 dolardır. Dolar ve TL arasındaki kur farkı 8.30 TL olduğundan bu borsaların işlem hacimleri daha da büyüyecektir.

Lisanslama işlemlerine geçilmeli

Devlet yeni mağduriyetlerin oluşmaması için ne gibi tedbirler almalıdır?

Türkiye’de Borsa İstanbul çatısı altında Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği tarafından bir kripto para borsası kurulması gerekir. Kurulan borsanın saklama işlemleri için TakasBank’ın kullanılması ve Sanayi Teknoloji Bakanlığımız tarafından Yüksek Teknoloji Serverlar ve Siber güvenlik uzmanlarının oluşturduğu bir ekip devreye alınmalıdır. MASAK, TCMB, BDDK ve SPK tarafından sıkı şekilde yapılması ve lisanslama işlemlerine geçilmelidir. Yeni mağduriyetlerin önüne bu şekilde geçilebilir mi? Türkiye’de kurulan kripto para borsasında işlem yapacak şirketlerin yazılımlarının denetlenmesi ve taklit unsuru oluşturmaması ayrıca kodların belli bir kısmının denetlenmesi, güvenlik önlemlerinin üst düzeye çıkarılması gerekir. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığımızın izniyle TÜBİTAK tarafından bir soğuk cüzdan donanım cihazı üretilip halkın kullanımına sunulabilir. Kurulacak olan aracı kurumların sermaye şartının minimum 50 milyon lira olduğunda, günlük işlem hacimlerinde 250 milyon lira barajına gelindiğinde borsa tarafından paralar sıcak veya soğuk cüzdanlara aktarılabilir. Böylece mağduriyetlerin önüne geçilebilir.

Muhlefet durumun farkında değil

Hükümetin kripto para konusunda aldığı tedbirler, muhalefet tarafından eleştirildi. Oysa bugün gelinen noktada hükümetin haklılığı anlaşılıyor. Siz bu konuda ne söylemek istersiniz?

Devletin daha önce bu tarz uyarıları olmuştur. Tabi bu konuda tamamen farklı bir atılım olduğu için şu anda hiçbir ülkede bunun mevzuatı, kanunu veya yönetmeliği çıkarılmamıştır. Ancak bu olaylardan önce devletimiz yine uyarılarda bulunmuş ancak mevcut yasalar üzerinden nasıl hareket edileceğini veya bu konu için yeniden bir yasa düzenleyeceği konusunda çalışmalar başlatmıştır. Son yaşanan Thodex mağduriyeti öncesinde Hazine ve Maliye Bakanlığı işlemlerin takibi için bir dizi önlem çıkarmış ve kripto para alım satımları da sadece bankaların kullanılacağını ve bunun takip amaçlı olduğunu belirtmiştir. Muhalefet cephesinde bununla ilgili şu anda birçok tartışma mevcuttur ancak bu olay cereyan etmeden önce hiçbir muhalefet partisinden TBMM’ye bu konu hakkında bir yasa teklifi ya da düzenleme teklifi gelmemiştir. Bugün tabiri caiz ise iş işten geçmiş ve mevcut hükümeti karalamak için ellerine yeni bir fırsat geçmiştir.

Yüzde yürmi üç bin artış!

Sanal paranın Türk ekonomisine etkileri nelerdir?

Türkiye’nin en büyük kurumlarından birisi olan Borsa İstanbul’un günlük işlem hacmi 40 milyar lira olarak baz alındığında sadece kripto para borsalarının günlük işlem hacminin 30 milyar liraya varması bu konunun finansal ve ekonomik açısından ülkemiz için ne kadar önem arz ettiğinin göstergesidir. 2017 yılına bakıldığında günlük ortalama 15 milyon dolar olan işlem hacmi günümüzde 3.5 milyar dolar işlem hacmine kadar yükselmiştir. Bu rakamlar ortalama 5 yıl içerisinde yüzde 23 bin oranında artış göstermiş ve kullanılabilirliği artmıştır. TL’nin istikrarının korunmasında bu kripto para borsasının rolü büyük olabileceği gibi alana yatırım yapmak isteyen yurt içi ve yurt dışı tüm yatırımcıları kendi bünyesine çekmesi ve güven sağlaması ekonomimizi de güçlendirecektir. Günlük yapılan işlemlerden devletimiz ve aracılık hizmetleri yapan kuruluşlar komisyon usulü para kazanacaktır. Gerçekleştirilen işlemlerden vergi alacaktır. Bu ek gelirler sayesinde ekonomimiz yıllık olarak bakıldığında en az yarım puan daha büyüyecektir. Tahminimiz 2025 yılında günlük işlem hacimleri Dünya ortalamasında Trilyon dolarlara kadar çıkacak ve bu sanal paraların değerleri artacaktır.