Sosyal Güvelik Uzmanı Murat Özdamar, Yeni Akit okurlarının sorularını cevaplandırıyor. Siz de aşağıdaki yorumlar kısmına sorunuzu yazın Özdamar cevaplasın..

Emekli maaşına haciz konulabilir mi?

Soru: SSK sigortalısı olarak uzun yıllar çalıştıktan sonra emekli oldum. Emeklilik sonrası işyeri açarak esnaflığa başladım. Malzeme aldığım firma ile aramda ihtilaf çıktı. Hakkı olmadığı halde icra müdürlüğünden icra başlattı. İcra müdürlüğü emekli maaşıma haciz uygulayabilir mi? Mustafa S.

 

Cevap: Sosyal sigorta kanunumuz emeklinin maaşını güvenceye alan düzenlemeler içeriyor. Buna göre, emekli maaşları; 5510 sayılı Kanunun 88 inci madde gereği takip ve tahsili gereken alacaklar ile nafaka borçları dışında haczedilemiyor. Haczi yasaklanan emekli maaşına haciz uygulanma taleplerinin, borçlunun hacze ilişkin muvafakatinin bulunmaması halinde icra müdürü tarafından resen reddedilmesi gerekiyor. Ancak haczin dayanağı nafaka ödemesi ise emekli maaşına haciz konuluyor. Yanı sıra prim, müteselsil sorumluluk kapsamında prim ödeme yükümlüsü olanların ödenmeyen prim borçları için 6183 sayılı Kanun kapsamında takibe geçilmesi ve borç kapsamında ödeme emri düzenlenmesi halinde emekli maaşının üçte birinden çok dörtte birinden az olmamak üzere ve her halde emekli maaşı net asgari ücretin altında olması halinde emekli maaşının onda biri kadar kesinti yapılır. Örneğin; şirket ortağı veya müdürü sıfatı taşıyan emeklinin, şirketin ödenmeyen prim borcu için ödeme emri tebliğ sonrası emekli maaşından kesinti yapılır. Ayrıca Bağ-Kur statüsünden aylık bağlananlardan sigortalı olunan dönemde en az on yıl süreyle hastalık/sağlık/GSS primi ödememiş olanlardan, hastalık/sağlık/GSS primi kesilmiş olan süreler düşülmek kaydıyla, kalan süreler için 10 yılı tamamlayacak biçimde aylıklarının yüzde 10’u oranında yapılacak GSS primi kesintisi yapılır. Emekli olanlara fazla veya yersiz ödendiği tespit edilen her türlü ödemeler için de emekli maaşından dörtte bir oranında kesinti yapılabilir. Kanun hükmü gereği, emekli maaşı veya ölüm aylığı alanların, kendi sigortalılığı ve/veya hak sahibi olduğu kişinin sigortalılığı nedeniyle oluşan genel sağlık sigortası primi dahil prim ve prime ilişkin borçları, yüzde 25 oranını geçmemek üzere gelir veya aylıklarından kesilmek suretiyle tahsil edilmesine karşın SGK bu kapsamdaki alacaklar için yüzde 10 oranında kesinti yapmaktadır. Bu nitelikte kesinti için ödeme emri tebliği yapılma zorunluluğu bulunmamaktadır. Sorunuzla ilgili olarak, rızanız olmadığı sürece alacaklının emekli maaşınıza haciz uygulaması mümkün değil. Ancak SGK’ya prim borcunuzun bulunması halinde SGK Emekli maaşınızdan prim borcu kesintisi yapabilir.

 

Kısmi süreli yüksek prim ödemek emekli maaşını artırır mı?

Soru: Ben 2010 yılından bu yana aile şirketimizde sigortalı olarak çalışıyorum. Yatırılan prim matrahım 120.000 TL’dir. Sosyal medyada bir sosyal güvenlik uzmanının 30 gün yerine 15 gün üzerinden iki katı prim ödenirse maaşın artacağını söylediği gördüm. Ben 30 gün yerine 120.000 TL üzerinden 15 gün karşılığı sigortalı olsam emekli maaşım artar mı? Emre B.

 

Cevap: Emekli maaşı hesap yöntemi karışıkmış gibi görünse de esasında oldukça basit. Bu basitliği matematik bilgisi olanlar daha iyi kavrayabilir. İlk defa 1.5.2008 tarihinden itibaren sigortalı olanlar bakımından emekli aylığı, güncellenmiş prim matrahı toplamının 600’de biridir. Bu nedenle emekli aylığı için belirleyici olan tek bir olgu vardır ve o da prim matrahıdır. Buna göre de ayda 30 gün üzerinden 120.000 TL matrah ile prim ödense de ayda 15 gün üzerinden 120.000 TL matrah ile prim ödense de bağlanacak emekli maaşı aynı olacaktır. Sigortalı olduğu tarih 1.5.2008 sonrası olanların ayda 30 günden az prim ödenmesini tavsiye eden sözde uzmanlardan uzak durmasını tavsiye ederim.

 

Faaliyetsiz şirket ortağı da zorunlu Bağ-Kur sigortalısı olur

Soru: Ben ortağı olduğum şirkete ait işyerimi 2025 Nisan ayında vergiden kapattım. Şirket faal olarak ticaret yapmıyor. Buna rağmen bana 16 aylık Bağ-Kur borcu çıkmış. Bu borcu nasıl iptal ettirebilirim? Salih K.

 

Cevap: 5510 sayılı Kanun hükmüne göre limited şirket ortakları zorunlu sigortalı sayılmakta, limited şirketin faaliyetsiz olması/ticari faaliyette bulunmaması yani vergi mükellefiyetinin sona ermesi, şirket ortağının sigortalılığını sona erdiren olgu olarak değerlendirilmemektedir. Şirket ortağının sigortalılığının sona ermesi için ya hisse devri yapılması ya da şirketin tasfiye edilmesi yani ticaret sicilinden silinmesi gerekir. SGK’nın uygulaması bu yönde olmakla birlikte Yargıtay sigortalılığı başlatan olgunun ticari faaliyet/iş yapılması olduğu gerçeğinden hareketle SGK’nın uygulamasından daha farklı sonuca ulaşmaktadır. Bu yöndeki bir uyuşmazlıkta iş mahkemesi, “Ticaret sicil kaydı devam emesine karşın vergi kaydı sona eren limited şirket ortağının Bağ-Kur (4/b) kapsamındaki sigortalılığının sona ermesi gerektiğine” karar verilmiştir. İşbu kara Yargıtay 10. Hukuk Dairesi tarafından incelenmiş ve iş mahkemesi tarafından verilen hüküm usul ve yasaya uygun bulunarak onanmıştır. Şirketin tasfiyesi yönünde karar alarak, tasfiye kararını Ticaret Sicil Gazetesinde yayınlatmanız sonrası SGK’ya başvurmanız halinde Bağ-Kur sigortalılığınız tasfiye tarihi itibariyle sonlandırılacaktır.

 

Sosyal sigortalarda eşitlik değil adalet var

Soru: Ben 7320 gün prim üzerinden emekli oldum. Bir arkadaşım ise 3613 gün prim üzerinden emekli oldu. İkimize de aynı emekli maaşı ödeniyor. Bu haksızlık değil mi? İshak T.

 

Cevap: Sosyal güvenlik, gelirleri ne olursa olsun, ülkede yaşayan herkesin, toplum huzurunu ve refahını bozan belli sayıdaki sosyal tehlikenin verdiği zararlardan, bir insan hakkı ve esas itibarıyla bir devlet görevi olarak, primli ve/veya primsiz rejimlerin kullanılmasını amaçlayan bir sistemdir. Bir başka tanımla kısaca, sosyal güvenlik kişilerin sosyal tehlikelerin zararlarından kurtarılma güvencesidir (Müjdat Şakar, Sosyal Sigortalar Uygulaması). Sosyal güvenlik, sosyal sigorta, sosyal yardım, sosyal hizmet ve sosyal tazmin yoluyla yerine getirilir (Ali Nazım Sözer, Türkiye’de Sosyal Hukuk) Sosyal sigortalar, toplumsal dayanışmayı sağlamak, ulusal gelirin yeniden dağıtımını gerçekleştirmek gibi sosyal amaçlarla hareket eder ve Sosyal Devletin görünüm biçimlerinden birini oluşturur. Sosyal sigortalarda, “alınan primlerle sağlanan yararlar arasında sıkı bir ilişki yoktur”. Sunulan yardıma göre prim almak yerine sigortalının gelirine göre prim alınır. Ticari/Bireysel sigortalarda ise özünde büyük adetler kanunu uyarınca alınacak primler, sağlanacak yardımlara göre belirlenir. Sosyal sigortalarda ise bu ikinci plandadır. Sosyal sigortalarda amaç, riskle karşılaşana ASGARİ BİR GELİR sağlamaktır. Bunun seviyesi izlenen politikaya göre değişir. Yanı sıra gerektiğinde Devletin mali desteği söz konusu olur. Sosyal sigorta sistemine sağlanan katkıya karşılık alınan faydanın düzeyi yoksulluğa sebep olabiliyor. Bu da yaşlı yoksulluğuna yol açıyor. En düşük aylık uygulamasının yaşlı yoksulluğunu azaltma amacına hizmet ediyor. Tüm bu açıklamalardan da anlaşılacağı üzere 5510 sayılı Kanunda; Emekli aylığı hesabında “alt sınır aylık” uygulamasına, emekli aylığı ödemesinde ise “en düşük aylık” uygulamasına, ilişkin düzenlemeye yer verilmesi, eşitlik ilkesi değil adalet ilkesi gözetilerek yapılan bir düzenlemedir. Bu nedenle uygulamayı adaletsiz görmek mümkün olmadığı gibi tam tersi bunun adaleti sağlama adına yapılan bir düzenleme olduğunu değerlendirmekteyim.