Suriye'de Beşşar Esad yönetiminin yıllarca gizlediği nükleer faaliyetlere ilişkin çarpıcı ayrıntılar ortaya çıktı.

Associated Press'in incelediği Birleşmiş Milletler raporuna göre Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA), Esad döneminde Deyrizor'da gizlice bir nükleer reaktör inşa edildiğini doğruladı. Reaktörle bağlantılı bir nükleer yakıt üretim tesisi ile yakıt depolama alanının da bulunduğu belirlendi.

NÜKLEER TESİSLER UAEA'DAN GİZLENDİ

UAEA müfettişleri, Ağustos ayında Suriye'deki çeşitli noktalarda denetimler gerçekleştirdi.

Ajans, elde edilen bilgiler sonucunda eski Suriye yönetiminin Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması kapsamındaki yükümlülüklerine rağmen nükleer maddeleri, tesisleri ve faaliyetleri bildirmediği sonucuna vardı.

UAEA'nın 2011 yılında da Deyrizor'daki bildirilmemiş reaktör inşasını Suriye'nin güvence denetimi yükümlülüklerine aykırılık olarak değerlendirdiği biliniyor.

73 TON DOĞAL URANYUM BULUNDU

Rapordaki en dikkat çekici ayrıntılardan biri ise geride bırakılan nükleer malzemenin miktarı oldu.

UAEA, tesislerden birinde yaklaşık 73 ton doğal uranyum metali bulunduğunu doğruladı. Bunun yaklaşık 55 tonunun yakıt çubukları biçiminde olduğu belirtildi. Ajansın ulaştığı bulgular, Esad döneminde reaktör için nükleer yakıt üretildiğini de ortaya koydu.

Tespit edilen nükleer maddelerin UAEA denetimi altına alındığı bildirildi.

2007'DE İSRAİL BOMBALAMIŞTI

Deyrizor'daki tesisin geçmişi 2007 yılına kadar uzanıyor.

İsrail, Eylül 2007'de Suriye'nin doğusundaki tesise hava saldırısı düzenleyerek yapıyı imha etmişti. UAEA yıllardır buranın yapım aşamasındaki bir nükleer reaktör olduğuna ilişkin incelemeler yürütüyordu. Yeni raporla birlikte tesisin niteliğine ilişkin uzun süredir devam eden dosya sonuçlandırılmış oldu.

YENİ SURİYE YÖNETİMİNDEN UAEA'YA ERİŞİM İZNİ

Esad yönetiminin devrilmesinin ardından Şam'daki yeni yönetimin UAEA ile iş birliğine gitmesi soruşturmada kritik rol oynadı.

Yeni Suriye yönetimi, ajansa bilgi ve ilgili bölgelere erişim sağladı. UAEA, Şam yönetiminin iş birliği sayesinde geçmiş nükleer faaliyetlere ilişkin uzun süredir cevapsız kalan soruların açıklığa kavuşturulabildiğini bildirdi.

Ajansın 2025 tarihli önceki raporunda da yeni Suriye yönetiminin UAEA'ya erişim sağladığı ve alınan çevresel örneklerde insan eliyle işlenmiş doğal uranyum parçacıkları tespit edildiği kayda geçirilmişti.

KUZEY KORE AYRINTISI DA DİKKAT ÇEKTİ

AP'nin aktardığı yeni raporda, Deyrizor'daki reaktörün Kuzey Kore'nin yardımıyla inşa edildiği değerlendiriliyor. Böylece Esad dönemindeki gizli nükleer programın boyutlarına ilişkin yıllardır süren tartışmalarda önemli bir eşik aşılmış oldu.