Müstafi Tümamiral Prof. Dr. Cihat Yaycı katıldığı bir YouTube yayınında, Türkiye-Azerbaycan ilişkileri üzerinden yürütülen tartışmaların arkasında daha büyük jeopolitik hesaplar bulunduğunu belirtti. İsrail’in bölgedeki etkisi, Türk Devletleri Teşkilatı’nın geleceği, Zengezur Koridoru ve KKTC üzerinden dikkat çeken uyarılarda bulunan Yaycı, “Türkiye bu denklemden çıkarılmaya çalışılıyor” dedi.

SEBAHATTİN AYAN/İSTANBUL

Türkiye ve Azerbaycan ilişkileri, bölgesel ve küresel gelişmelerin gölgesinde kritik bir jeopolitik dönemden geçerken Müstafi Tümamiral Prof. Dr. Cihat Yaycı, Türk Devletleri Teşkilatı’nın (TDT) geleceği, İsrail-Azerbaycan ilişkileri, Zengezur Koridoru ve bölgesel güç dengelerine ilişkin dikkat çeken değerlendirmelerde bulundu. Yaycı, Türkiye ile Azerbaycan arasındaki kardeşlik bağının zayıflatılmasının yalnızca iki ülkeyi değil, Türk dünyasının geleceğini de etkileyebileceğini savundu.

 

ALİYEV’İN ZİRVEYE KATILMAMASI TARTIŞMALARI

30 Ekim 2026’da gerçekleştirilen Türk Devletleri Teşkilatı Zirvesi’ne Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in katılmayarak Dışişleri Bakanı Ceyhun Bayramov’u göndermesi tartışmalara neden oldu. Yaycı, bu durumun tek başına diplomatik gerilim olarak değerlendirilmesine karşı çıktı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın 2024’te Şuşa’daki gayriresmî zirveye katılmadığını, Türkiye’yi Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz’ın temsil ettiğini hatırlattı.

İki ülke arasındaki ilişkilerin tek bir zirve üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğini belirten Yaycı, “Ben Azerbaycan ve Türkiye’yi birbirinden ayırmam. Asla ayırmam. Biz hakikaten tek millet, iki devletiz.” ifadelerini kullandı.

“AZERBAYCAN’I İSRAİL’E KAPTIRMIŞ OLURUZ”

Türkiye’de Azerbaycan’a yönelik eleştirilerin özellikle İsrail’le ilişkiler ve başörtüsü meselesi üzerinden yoğunlaştığını belirten Yaycı, Azerbaycan’ın İsrail’le ilişkilerinin tarihsel arka planına dikkat çekti. Karabağ Savaşı sırasında İsrail’in Azerbaycan’a verdiği desteğin Bakü yönetiminin politikalarında etkili olduğunu ifade eden Yaycı, uluslararası lobi faaliyetlerinin de önemine değindi.

Türkiye-Azerbaycan ilişkileri ile İsrail-Azerbaycan ilişkilerinin aynı jeopolitik denklem içerisinde değerlendirilmesi gerektiğini savunan Yaycı, Şuşa Beyannamesi’nin iki ülke arasındaki stratejik dayanışmanın önemli göstergelerinden biri olduğunu belirtti.

Yaycı, “Türkiye-Azerbaycan arasında muazzam bir bağ var ve İsrail-Azerbaycan, o da bağ kurmaya çalışıyor.” dedi. İki ülke arasındaki bağın kopmasının doğurabileceği sonuçlara işaret eden Yaycı, “Bu bağ koptuğu zaman bunun yerini dolduracak olan kim olacak? Kim olacak? İsrail olacak.” ifadelerini kullandı.

Türkiye’nin en yakın kardeşlerinden birini kaybetme riskiyle karşı karşıya kalabileceğini savunan Yaycı, “Yani biz en yakın kardeşimizi İsrail’e kaptırmış olacağız.” diye konuştu. Aliyev’e yönelik sert eleştirileri de değerlendiren Yaycı, “Bu kimin işine yarar? Bundan ne kâr elde edersin?” sorusunu yöneltti.

Türkiye’nin iki önemli müttefikine dikkat çeken Yaycı, “Dünyada iki tane bizim şartsız müttefikimiz var. Birisi Pakistan, birisi Azerbaycan. Azerbaycan’ı kaybedersen elimizde kalır tek Pakistan.” değerlendirmesinde bulundu.

 

ÇİFTE STANDART ELEŞTİRİSİ

Azerbaycan’ın İsrail’le ilişkileri üzerinden hedef alınmasını eleştiren Yaycı, benzer tepkilerin ABD ve Yunanistan’a yönelik ilişkilerde de gösterilmesi gerektiğini savundu. ABD’nin İsrail’e desteğini gündeme getiren Yaycı, “İsrail, soykırımcı İsrail’in en büyük destekçisi kim? Amerika Birleşik Devletleri. Niye Trump’a böyle bir kampanya başlatılmıyor Türkiye’de? Soruyorum. Trump’a niye bu kampanya başlatılmıyor da Aliyev hedef alınıyor?” ifadelerini kullandı.

Başörtüsü tartışmaları üzerinden Azerbaycan’a yöneltilen eleştirileri de Batı Trakya’daki uygulamalarla karşılaştıran Yaycı, Yunanistan’a yönelik tutumların sorgulanması gerektiğini belirtti. Azerbaycan’a yönelik tepkilerin ölçülü olması gerektiğini vurgulayan Yaycı, kamuoyu tartışmalarının iki ülkenin ilişkilerine zarar vermemesi çağrısında bulundu.

TDT ÜZERİNDEKİ GERİLİMİN ARKA PLANI

Türkiye-Azerbaycan ilişkilerinin Türk Devletleri Teşkilatı’nın geleceği açısından da belirleyici olduğunu ifade eden Yaycı, Karabağ Zaferi sonrasında güçlenen iş birliğinin bazı çevreleri rahatsız ettiğini öne sürdü.

Yaycı, “Çünkü Türk Devletler Teşkilatının iki tane en sıkı üyesi var. Bunlar ayakta tutuyor. Azerbaycan ve Türkiye.” dedi. İki ülkenin arasının açılmasının teşkilata zarar vereceğini savunan Yaycı, “Sen bunların arasındaki ilişkiyi bozarsan Türk Devletler Teşkilatının üzerine çarpı atarsın.” ifadelerini kullandı.

Orta Asya’da oluşturulan yeni iş birliği mekanizmalarına da değinen Yaycı, 2017’de Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev’in gündeme getirdiği koordinasyon önerisini ve 2018’de Astana’da gerçekleştirilen toplantıları hatırlattı. Türkiye’nin bu süreçlerin dışında kalmasını eleştiren Yaycı, söz konusu girişimlerin TDT’yi pasifize edebileceğini ileri sürdü.

“Türk Devletler Teşkilatının içerisinden başka bir şey çıkartmaya çalışıyorlar. Türk Devletler Teşkilatını pasifize etmeye çalışıyorlar.” diyen Yaycı, Türk dünyasındaki gelişmelerin yakından takip edilmesi gerektiğini belirtti.

 

AZERBAYCAN’IN KKTC’YE DESTEĞİ

Yaycı, Azerbaycan’ın Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’ne yönelik desteğinin de göz ardı edilmemesi gerektiğini vurguladı. Bakü yönetiminin KKTC ile temaslarını, kültürel etkinliklerini ve temsilcilik düzeyindeki adımlarını hatırlatan Yaycı, Azerbaycan’ın Kıbrıs meselesindeki tutumunun Türkiye açısından önem taşıdığını söyledi.

Yaycı, “KKTC’yi tek destekleyen, bunların içerisinde tek destekleyen devleti de kaybettiriyorsun.” sözleriyle ilişkilerin zedelenmesinin Kıbrıs meselesine yansıyabileceği uyarısında bulundu.

İRAN VE PJAK ÜZERİNDEN GÜVENLİK UYARISI

Bölgedeki gelişmelerin İran ve Güney Kafkasya’daki dengeleri de etkileyebileceğini belirten Yaycı, Azerbaycan’ın İsrail’le yakınlaşması üzerinden yeni çatışma risklerinin ortaya çıkabileceğini savundu. Güney Azerbaycan’daki Türk nüfusu ve bölgesel hassasiyetlere dikkat çeken Yaycı, toprak iddiaları üzerinden Azerbaycan’ın bir çatışmaya sürüklenebileceğini ileri sürdü.

İran’ın parçalanması ihtimalinin bölgesel istikrarsızlığı artırabileceğini belirten Yaycı, PKK’nın İran kolu PJAK üzerinden de değerlendirmelerde bulundu. Azerbaycan’ın olası bir çatışmada yıpranmasının bölgedeki güç dengelerini değiştirebileceğini ifade ederek, “Dolayısıyla Azerbaycan da İsrail’in ipiyle kuyuya inmesin diye tekrar edelim.” dedi.

 

“BUNLAR AİLE İÇİ MESELELERDİR”

Türkiye ve Azerbaycan arasındaki sorunların diplomatik kanallarla çözülmesi gerektiğini kaydeden Yaycı, Azerbaycan Konsolosluğu önündeki protestoları da eleştirdi.

Yaycı, “Ama bu konular iki kardeş. İki kardeş ne demek? Aile demek. Bunlar aile içi meselelerdir.” ifadelerini kullandı. Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Aliyev’in doğrudan görüşebilecek düzeyde olduklarını belirten Yaycı, liderler arasındaki iletişimin önemini vurguladı.

Türkiye’nin Azerbaycan’a yönelik düşmanlık söylemlerinden uzak durması gerektiğini savunan Yaycı, “Bu ne devlete yarar ne millete yarar.” değerlendirmesinde bulundu.

ZENGEZUR KORİDORU VE TÜRKİSTAN HESABI

Ulaştırma ve ticaret güzergâhlarının stratejik önemine dikkat çeken Yaycı, Orta Koridor, Zengezur Koridoru ve Hazar Denizi üzerindeki rekabetin Türkiye açısından belirleyici olduğunu söyledi.

Zengezur’un Ermenistan kesiminde ABD’ye 99 yıllığına rol verildiğini ileri süren Yaycı, bunun Türkiye’nin bölgedeki etkisini azaltabileceğini savundu. Söz konusu iddia üzerinden bölgesel güç mücadelesine dikkat çeken Yaycı, “Büyük hesaplar var. Hem Orta Koridor hem Zengezur Koridoru hem Hazar’ın kontrolü, Türkiye’nin etkisi azaltılacak şekilde sağlanmaya çalışılıyor. Türkiye bu denklemden çıkartılmaya çalışılıyor.” dedi.

Türkiye’nin Türkistan’daki etkisinin zayıflatılmak istendiğini öne süren Yaycı, “Biz buraya Türkistan diyoruz. Türkistan’dan Türkiye’nin etkisi çıkarılmaya çalışılıyor.” ifadelerini kullandı.

ORTA DOĞU’YA YÖNELİŞ VE ABBAS’IN ZİYARETİ

Yaycı, Mekke İttifakı ve Bedir Mutabakat Zaptı gibi bölgesel iş birliği arayışlarını da gündeme getirerek Türkiye’nin stratejik önceliklerinin değiştirilmeye çalışıldığını savundu. Pakistan’ın farklı iş birliği hatlarında bulunmasını önemli bulan Yaycı, Türk devletleriyle ilişkilerin zayıflaması pahasına yeni yönelimlere girilmesini eleştirdi.

Konuşmasında Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas’ın 29 Ekim’de Güney Kıbrıs Rum Yönetimi’ne gerçekleştirdiği ziyareti de değerlendiren Yaycı, zamanlamanın Türkiye’ye siyasi mesaj taşıdığını ileri sürdü. “Bu ziyaret, bu davetin 29 Ekim’de yapılması Türkiye’ye bir mesajdır.” dedi.

Azerbaycan’a yönelik protestolarla Abbas’ın ziyaretine gösterilen tepkileri karşılaştıran Yaycı, “Mahmut Abbas’ı protesto için Filistin Büyükelçiliğinin önüne gidip niye siyah çelenk bırakmıyorsunuz da Azerbaycan’a bırakıyorsunuz?” ifadelerini kullandı.

 

“STRATEJİK İŞ BİRLİĞİ KORUNMALI”

Yaycı’nın değerlendirmelerinde Türkiye-Azerbaycan ilişkileri, TDT’nin geleceği, İran eksenindeki gelişmeler ve ulaşım koridorları üzerinden şekillenen rekabet öne çıktı. Türkiye ile Azerbaycan arasındaki ilişkilerin yalnızca ikili diplomasi olarak görülmemesi gerektiğini savunan Yaycı, kardeşlik bağlarının korunması çağrısı yaptı.

Yaycı’nın temel mesajı, iki ülke arasındaki meselelerin diyalog ve diplomasiyle ele alınması, bölgesel riskler karşısında stratejik iş birliğinin sürdürülmesi oldu.