ÖMER FARUK ŞAHİN / ANKARA - Türkiye’de üretilen tarım ürünlerinin neredeyse yarısı yanlış yetiştirme, ulaştırma, depolama ve sergileme koşulları dolayısıyla çöpe gidiyor. Milli ekonomiye büyük zararlar veren bu sorun ve gıda kayıplarıyla ilgili bilimsel araştırmanın sonuçlarını TÜBİTAK Başuzmanlarından Dr. İbrahim Sani Özdemir, Akit’e değerlendirdi.

BU KAYBIN ÖNÜNE GEÇİLEBİLİR

Türkiye’de üretilen tarım ürünlerinin önemli bir kısmı çöpe gidiyor. Milli ekonomiye büyük zararlar veren ve aynı zamanda israfa yol açan bu sorunun üzerinden nasıl gelebileceğimize dair araştırmalar yapan TÜBİTAK, bu sorunun üzerinden nasıl gelebileceğimizi ortaya koydu. Akit’e özel açıklamalarda bulunan TÜBİTAK Gıda Enstitüsü Başuzman Araştırmacı Dr. İbrahim Sani Özdemir, “Geçtiğimiz yıl gerçekleştirdiğimiz çalışma sonucunda elde edilen veriler ışığında, ileriye dönük olarak yaş meyve sebze zincirinde yaşanan kayıpların azaltılması için, izlenmesi gereken stratejinin ana hatlarını belirledik. Buna göre;

- Öncelikli olarak her bir ürün özelinde tedarik zinciri yapısının ve iyi derim sonrası uygulamaların tanımlanması gerekmekte. Örneğin uygun hasat olgunluğunun belirlenmesi, nem kaybını azaltmaya yönelik uygun ambalaj malzemesi seçimi, soğuk zincir sisteminin kurulması ve tedarik zincirinin kısaltılabilmesi için neler yapılabileceği belirlenmeli.  

- İkinci adım olarak tedarik zincirinin iyileştirilmesi için gerekli yatırımların fayda maliyet analizlerinin yapılması gerekmekte. Böylelikle iyi derim sonrası uygulamalardan haberdar olan fakat yatırımın fayda getirisi açısından şüpheleri olan tedarik zinciri aktörlerinin ikna edilebilmesi için faydalı bir araç olacaktır.  

- Yaş meyve sebzelerin derim sonrası işlenmesi, ambalajlanması, depolanması ve nakliyesi konusunda uzmanlaşmış büyük ölçekli işletmelerin sayısının artırılması gerekmekte. 

- Küçük ölçekli üreticilerin yaş meyve sebzelerde derim sonrası yaşanan kayıpların azaltılmasında kullanılan yöntemler konusunda bilinçlendirilmesi için kampanyalar düzenlenmeli ve düşük maliyetli teknolojilerden örnekler sunulmalı. 

- Yaş meyve sebze tedarik zincirinde soğuk zincir uygulamalarının özellikle şehirler arası nakliye ve sergileme noktalarında bir norm haline getirilmesi için çalışmalar gerçekleştirilmeli” ifadesini kullandı.  

KAYIP ÇOK BÜYÜK

Tarımda kaybın yıllık olarak ülke ekonomisine önemli bir zararı olduğunu belirten TÜBİTAK Uzmanı Özdemir, “Ülkemizin sahip olduğu coğrafi konum ve buna bağlı iklim özellikleri birçok meyve ve sebze  türünün üretiminin gerçekleştirilebilmesine olanak sağlamakta. Bu coğrafi zenginliğin bir sonucu olarak ülkemizde yıllık yaklaşık 43 milyon ton yaş meyve sebze üretiliyor. Üretilen meyve ve sebzenin büyük bir kısmı iç piyasada tüketilirken 2 milyon tona karşılık gelen yaklaşık yüzde 5’lik bir kısmı ise Rusya başta olmak üzere Almanya, Ukrayna, Romanya, Bulgaristan gibi değişik ülkelere ihraç ediliyor. İç piyasada kalan 40 milyon tonluk meyve sebzenin ise derimden sergilemeye kadar uzanan tedarik zinciri boyunca yüzde 25- 40 aralığındaki bir kısmının kötü koşullara maruziyet nedeniyle kayba uğradığını tahmin ediyoruz. En iyimser tahmin göz önüne alındığında dahi kayba uğrayan ürün miktarı 10 milyon ton civarında. Bu da yıllık yaş meyve sebze ihracatımızın 4 katına yakın bir değer” ifadelerini kullandı.   

TEDARİK ZİNCİRİ SORUNLU

Öte yandan yaş meyve ve sebze tedarik zincirinde yaşanan başlıca sorunlara da dikkat çeken Özdemir, bu sorunları; “Uygun olgunlukta derim yapılmaması, derim sırasında ürüne zarar verilmesi, derim sonrası ürün sıcaklığının kısa sürede düşürülmemesi, ağırlık kaybını ve ürünün hasar görmesini önlemeye yönelik uygun ambalajlama yapılmaması, sanitasyon kurallarına uyulmaması, nakliye ve depolama sırasında yeterli miktarda havalandırma ve hava sirkülasyonun sağlanamaması, yükleme ve boşaltmalarda hassas davranılmaması ve ürünlere zarar verilmesi, ürünlerin açıkta nakliyesi ve sergilenmesi, soğutma işleminde ürünlerin soğuk hassasiyetlerinin göz önüne alınmaması, birbirini etkileyebilecek ürünlerin karışık nakliyesi ve depolanması” şeklinde tanımladı.