AK Parti iktidarını basına sansürle suçlayan CHP’nin kendi iktidarında basit bir intihar haberi yapmayı bile izne bağladığı ortaya çıktı.
Türkiye’nin ilk iktidar partisi olarak 26 yıl ülkeyi başka siyasi parti olmaksızın yöneten CHP’nin basın özgürlüğü skandallarını deşifreye devam ediyoruz. 1923-1949 yılları arasında 321 gazete ve derginin kapatıldığı, iki defa basına sansür kanunu çıkarıldığı onlarca gazetecinin sesinin kısılarak cezaevlerine tıkıldığı CHP iktidarı döneminde basına yönelik sansür uygulamaları da istibdat anlayışının boyutunu gözler önüne seriyor.

Övgü hariç her şey yasak!

Gazetecileri sansür sağanağına tutan 26 yıllık CHP iktidarı döneminde hava durumu ve bulmaca yayınına bile müdahale edilirken; vergi artışları, gıda zamları, un ve şeker stokunun bitmesi, ekmeğin karneyle satılması, intihar, hırsızlık ve tren kazası gibi haberlerin sansürlendiği ortaya çıktı. Gazetecilere “İnönü’nün ziyaret haberi dışında haber yapılmayacak” tebliğlerinin dikte edildiği CHP’nin istibdat döneminde hemen her gün basın kuruluşlarına; “fiyat artışı haberi yasak”, “karneyle ekmek satıldığını yazmak yasak”, “bulmaca yapmak yasak”, “meteoroloji tahmini yayınlamak yasak”, “zabıtadan izin almadan intihar haberi yazmak yasak”, “vatandaşın ekonomiden şikayet haberi yapmak yasak” şeklinde resmi tebliğler yayınlandığı kaydedildi. Basın ve ifade özgürlüğünü yok eden 1925’teki Takriri Sükun, 1931’deki Matbuat Kanunu’nun yanı sıra 1940’da Başbakanlık bünyesinde kurulan Matbuat Umum Müdürlüğü (Basın Genel Müdürlüğü) eliyle gazetelere doğrudan müdahale edilen CHP iktidarında köşe yazarları arasındaki polemiklere bile karışılarak yayın merkezlerine uyarı mesajları gönderildiği öğrenildi. İşte CHP’nin basın özgürlüğünden ne anladığını gösteren kanun maddeleri, genelgeler ve resmi tebliğlerden bazıları:

İNTİHAR SANSÜRÜ: “İntihar vakalarını mahallinin en büyük zabıta memurundan izin almaksızın yayınlamak yasaktır. Bu madde hükmüne uymayanlar bir haftadan bir seneye kadar hapis cezasına mahkum olurlar.” Matbuat (Basın) Kanunu 38. Madde

HAVA DURUMU SANSÜRÜ: “Geçmiş, halihazır ve geleceğe dair meteorolojik tahminlerin neşredilmemesinin bütün gazetelere tebliğini rica ederim.” Başbakanlık Müsteşarı Vehbi Demirel’den Valiliklere - 4 Kasım 1940

KAZA SANSÜRÜ: “Memleket genelinde vuku bulan tren kazaları hakkında gazetelerde haber yapılmayacaktır.” Matbuat Umum Müdürü - 4 Şubat 1941

BULMACA SANSÜRÜ: “Gazetelerdeki bulmacaların siyah kareleri gamalı haç’a benzetilebileceğinden dolayı bundan sonra bulmaca bölümü hazırlanmayacaktır.” Basın Genel Müdürlüğü - 18 Aralık 1941

HIRSIZLIK SANSÜRÜ: “Hatay’da 15 haydut 3 otomobil soymuş, bir polisi öldürmüş, 2 kişiyi yaralamış ve 15.000 lira gasp ederek kaçmışlardır. Bu haber kesinlikle yazılmayacaktır.” Emniyet Müdürlüğünden bütün gazetelerin başyazarlarına - 29 Ağustos 1941

FİYAT ARTIŞI SANSÜRÜ: “Son günlerde artan şeker fiyatları hakkında gazetelerde haber yapılmayacaktır.” Basın Genel Müdürlüğü - 29 Ocak 1942
“Memleket genelinde baş gösteren un, şeker, yağ, tuz gibi vesair maddelerin stoklarının bitmesi hususunda gazetelerde haber yapılmayacaktır.” İçişleri Bakanlığı - 7 Mayıs 1941

KARNEYLE EKMEK SANSÜRÜ: “Halkımıza vesika ile ekmek satışı hususunda gazetelerde hiçbir şekilde haber yapılmayacaktır.” Basın Genel Müdürlüğü - 9 Ocak 1942

VERGİ SANSÜRÜ: “Vergilere yapılması düşünülen zamlar hakkında hiçbir neşriyatta bulunulmamasının, gazetelere tebliğini rica ederim.” Matbuat Umum Müdürü - 19 Mart 1941

ÜRÜN STOKU SANSÜRÜ: “Otomobil yedek parçalarıyla lastiklerin bittiği, un stokunun azaldığı, meyve ve sebzeye yapılan zamlar asla yazılmayacaktır.” Basın Genel Müdürlüğü - 10 Ağustos 1940

HALKIN FERYADINA SANSÜR: “Ekmekten, odundan, kömürden, etten şikâyet kılıklı neşriyat yapılmayacaktır.” Basın Genel Müdürlüğü - 10 Ocak 1942

POLEMİK YASAĞI: “Son günlerde İstanbul gazetelerinde dikkat çekici bir hâl alan yazar atışmalarına yarın sabahtan itibaren kat’i bir surette nihayet verilecektir.” Matbuat Umum Müdürü - 28 Mayıs 1941

EYLEM SANSÜRÜ: “Okul, fakülte ve enstitülerde disiplini bozacak nitelikteki olayların yayını en büyük mülkiye amirinin iznine tâbidir” Matbuat Kanunu - Madde 38’e ek

İNÖNÜ SANSÜRÜ: “Reisicumhur İsmet İnönü, Ankara civarında küçük bir seyahat yapmak üzere hareket etmiştir. Gazeteler bundan başka hiçbir şey yazmayacaklardır.” Basın Genel Müdürlüğü - 14 Aralık 1940

KABİNE SANSÜRÜ: “Bakanlar Kurulu toplantılarının ne zaman ve hangi gündem maddeleri üzerine toplanacağına dair haber yapılmamasının gazetelerin baş yazarlarına tebliğini rica ederim.” Matbuat Umum Müdürü-23 Ağustos 1941.